ਜਙ੍ਗਮਾਃ ਸ੍ਥਾਵਰਾਸ਼੍ਚੈਵਨਦ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਪਰ੍ਵਤਾਃ
ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵ, ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜ—
ਤਦਾ ਤੁ ਵਿਵਸ਼ਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧਾਃ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿ ਭਿਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸਾਰੇ ਹੀ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਗ੍ਧਦੇਹਾਸ੍ਤਦਾ ਤੇ ਤੁ ਧੂਤਪਾਪਾਯੁਗਾਨ੍ਤਰੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਵੀ ਲਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ਹ੍ਯੁਪਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੁਲ੍ਯਰੂਪੈਰ੍ਜਨੈਰ੍ਜਨਾਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਲੋਕ, ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਗੇ ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਮਾਨਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ
ਨਵੀਂ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ, ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧੇषੁ ਚ ਲੋਕੇषੁ ਤਦਾ ਸੂਰ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਭਿਃ
ਜਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੱਤ ਸੂਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ—
ਸਾਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮੇਘਾਸ਼੍ਚ ਆਪਃ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ
ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਲ ਧਾਰਾਵਾਂ,
ਆਗਤਾਗਤਿਕਂ ਚੈਵ ਯਦਾ ਤਤ੍ਸਲਿਲਂ ਬਹੁ
ਜੋ ਪਾਣੀ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ, ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ,
ਆਭਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਭਾਸੋ ਭਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਦੀਪ੍ਤਿषੁ
ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤੇ 'ਭਾ' ਸ਼ਬਦ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੇ ਫੈਲਾਅ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਤਦਨ੍ਤਸ੍ਤਨੁਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਂ ਪृਥ੍ਵੀਂ ਸਮਨ੍ਤ ਤਤਃ
ਉਹ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਸ਼ਰ ਇਤ੍ਯੇष ਸ਼ੀਰ੍ਣੇ ਤੁ ਨਾਨਾਰ੍ਥੋ ਧਾਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ
'ਸ਼ਰ' ਧਾਤ ਦਾ ਅਰਥ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਵੇਖੀਦਾ ਹੈ,
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਹਨਿ
ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਤਤਸ੍ਤੁ ਸਲਿਲੇ ਤਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨष੍ਟਾਗ੍ਨੌ ਪृਥਵੀਤਲੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਅੱਗ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਏਤੇਨਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਹੀਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ ਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ, ਦੇ ਹਥੀਂ ਚਲਦਾ ਹੈ,
ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨष੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ,
ਇਮਂ ਚੋਦਾਹਰਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰਰ੍ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਇਥੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਆਪੂਰ੍ਯਮਾਣਾਸ੍ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਤੇਨ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉੱਥੇ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਸਹਸ੍ਰਬਾਹੁਃ ਪ੍ਰਥਮਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ੍ਤ੍ਰਯੀਮਯੋ ऽਯਂ ਪੁਰੁषੋ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਇਹ ਪੁਰਖ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,
ਹਿਰਣ੍ਯ ਗਰ੍ਭਃ ਪੁਰੁषੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸਂਪਦ੍ਯਤੇ ਵੈ ਮਨਸਃ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍
ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪੁਰਖ, ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਤਮਸੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਃ ਕਾਲੋ ਭੂਤ੍ਵਾਗ੍ਰਸਤ੍ਪੁਨਃ
ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਹਨੇਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਤ੍ਰਿਧਾ ਵਿਭਜ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨष੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਚਲਣ ਤੇ ਅਡੋਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ,
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂ ਨਾਰਾਯਣਾਖ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਚਕਾਸ਼ੇ ਭਵੇ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਂ ਮਹਰ੍ਲੋਕੇ ਕਾਲਂ ਸੁਪ੍ਤਂ ਮਹਰ੍षਯਃ
ਮਹਰਲੋਕ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ,
ਤਦਾ ਵਿਵਰ੍ਤ੍ਯਮਾਨੈਸ੍ਤੈਰ੍ਮਹਤ੍ਪਰਿਗਤਂ ਪਰਾਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਮੋੜੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਮਹੱਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੱਤ ਚਲਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਯਸ੍ਮਾਦृषਤਿਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਮਹਤ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹਰ੍षਯਃ
ਮਹੱਤ ਵਿਚੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਥਿਰਤਾ ਦੇ ਗੁਣ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਯੇ ਤ੍ਵਾਸਨ੍ਕਲ੍ਪੇ ऽਤੀਤੇ ਮਹਰ੍षਯਃ
ਪਿਛਲੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੱਤਵ ਆਦਿਕ ਹੀ ਸਨ।
ਦृष੍ਟਵਨ੍ਤਸ੍ਤਦਾਨੀਤਾਃ ਕਾਲਂ ਸੁਪ੍ਤਂ ਮਹਰ੍षਯਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਉਹ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉਪਜੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਕਲ੍ਪਯਾ ਮਾਸ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਲ੍ਪੋ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੋਚ ਕੇ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਕਲਪ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕੋ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍
ਹੇ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤਾ, ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਸੀ ਦਾ ਹੈ।