ਵੇਦਾਧ੍ਯਯਨਸ਼ੀਲਾਨਾਂ ਤਪੋਵ੍ਰਤਨਿषੇਵਿਣਾਮ੍
ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਤਪ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਤਰੇ ਯੇ ਯਜ੍ਞਜੁषਸ੍ਤੇ ਵੈ ਰਕ੍ਸ਼ੋਗਣਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਜੋ ਹੋਰ ਯਜਨ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਟੋਲੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਸ਼ਾਚਰਗਣਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਕਵਿਭਿਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਚਾਰ ਟੋਲੀਆਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਜਾਤਯੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸੱਤ ਹੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵृਤ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਾਃ ਪਿਙ੍ਗਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਕਾਯਾ ਮਹੋਦਰਾਃ
ਉਹ ਗੋਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਆਕਰ੍ਣਾ ਹਾਰਿਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮੁਞ੍ਜਧੂਮ੍ਰੋਰ੍ਧ੍ਵਮੂਰ੍ਧਜਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਮੋਢਿਆਂ ਤੱਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਵਾਲ ਪੀਲੇ ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਖੜੇ ਹਨ।
ਤਾਮ੍ਰਾਸ੍ਯਾ ਲਂਬਜਿਹ੍ਵੋष੍ਠਾ ਲਂਬਭ੍ਰੂਸ੍ਥੂਲਨਾਸਿਕਾਃ
ਤਾਂਬੇ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਲਟਕਦੇ ਜੀਭ ਤੇ ਹੋਠ, ਝੁਕੀਆਂ ਭੰਵਾਂ ਅਤੇ ਮੋਟੀਆਂ ਨੱਕਾਂ।
ਮਹਾਘੋਰਸ੍ਵਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਕਟੋਦ੍ਬਦ੍ਧਪਿਣ੍ਡਿਕਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਡਰਾਉਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਵਿਅੰਗ ਅਜੀਬ ਤੇ ਫੂਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਦਾਰੁਣਾਭਿਜਨਾਃ ਕ੍ਰੂਰਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਿਣਃ
ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ, ਕਠੋਰ ਸੁਭਾਵ ਦੇ, ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਭਰਣਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧਾਨੁਲੇਪਨਾਃ
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਣੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਲੇਪ ਲਾ ਕੇ ਸਜਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤਦ੍ਰੂਪਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਬੁਧੈਃ
ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਐਸਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਲਹਸ੍ਯ ਮृਗਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵ੍ਯਾਲਾਸ਼੍ਚ ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਣਃ
ਪੁਲਹਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਦਰਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਾਨਰਾਃ ਕਿਨ੍ਨਰਾਸ਼੍ਚੇਵ ਮਾਯੁਃ ਕਿਂਪੁਰੁषਾਸ੍ਤਥਾ
ਵਾਨਰ, ਕਿਨਨਰ, ਮਾਯੁ ਅਤੇ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਵੀ,
ਅਨਪਤ੍ਯਃ ਕ੍ਰਤੁਰ੍ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਮृਤੋ ਵੈਵਸ੍ਵਤੇਂऽਤਰੇ
ਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੇਰ੍ਵਸ਼ਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤृਤੀਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਤ੍ਰੀ, ਤੀਜੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਬਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਘृਤਾਚ੍ਯਾਂ ਵੈ ਦਸ਼ਾਪ੍ਸਰਸਿ ਸੂਨਵਃ
ਬਦਰਾਸ਼ਵ ਨੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਅਪਸਰਾ ਤੋਂ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ।
ਬਲਾ ਹਲਾ ਚ ਸਪ੍ਤੈਤਾ ਯਾ ਚ ਗੋਚਪਲਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਬਲਾ, ਹਲਾ ਅਤੇ ਜੋ ਗੋਚਪਲਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੱਤ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਯੋ ਵਂਸ਼ਕृਚ੍ਚਾਸੌ ਤਸ੍ਯ ਨਾਮ ਪ੍ਰਭਾਕਰਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੋ ਵੰਸਰੀ ਵਜਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੁਨਾ ਹਤੇ ਸੂਰ੍ਯੇ ਪਤਮਾਨੇ ਦਿਵੋ ਮਹੀਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਵਰਭਾਨੂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ,
ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਤੇਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਚੌਕ੍ਤੋ ਵੈ ਪਤਨ੍ਨਿਹ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਡਿੱਗਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, 'ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ,' ਅਤੇ ਇਹੀ ਕਹਿਆ ਗਿਆ।
ਅਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਨਿ ਗੋਤ੍ਰਾਣਿ ਯਸ਼੍ਚਕਾਰ ਮਹਾਤਪਾਃ
ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਅਤ੍ਰੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵੰਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ।
ਸ ਤਾਸੁ ਜਨਯਾਮਾਸ ਪੁਤ੍ਰਾਨਾਤ੍ਮਸਮਾਨਕਾਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਰੇਯਾ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਾ ऋषਯੋ ਵੇਦਪਾਰਗਾਃ
ਉਹ ਸਵਾਸ੍ਤਿਆਤ੍ਰੇਯ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ।
ਦਤ੍ਤੋ ਹ੍ਯਨੁਮਤੋ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਨੁਜਃ
ਦੱਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਅਨੁਮਤਾ ਅਤੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਨ।
ਅਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਂ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਪੌਰਾਣਿਕਾਃ ਪੁਰਾ
ਇੱਥੇ ਵੀ, ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਦੇ ਗਾਇਕ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ:
ਦਤ੍ਤਾਤ੍ਰੇਯਂ ਤਨੁਂ ਵਿषਣੋਃ ਪੁਰਾਣਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਜਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਯਾਵਾਸ਼੍ਵਾ ਮੁਦ੍ਗਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਗ੍ਭੂਤਕਗਵਿ ਸ੍ਥਿਰਾਃ
ਸ਼ਿਆਵਾਸ਼ਵ, ਮੁਦਗਲ, ਵਾਗਭੂ, ਤਕਕਾ ਅਤੇ ਗਵੀ ਸਥਿਰ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਯਪੋ ਨਾਰਦਸ਼੍ਚੈਵ ਪਰ੍ਵਤੋ ऽਰੁਨ੍ਧਤੀ ਤਥਾ
ਕਾਸ਼ਯਪ, ਨਾਰਦ, ਪਰਵਤ ਅਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਵੀ ਹਨ।
ਨਾਰਦਸ੍ਤੁ ਵਸਿष੍ਠਾਯਾਰੁਨ੍ਧਤੀ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਦਯਤ੍
ਨਾਰਦ ਨੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
ਪੁਰਾ ਦੇਵਾਸੁਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਤਾਰਕਾਮਯੇ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਤਾਰਕਾਮਯ ਨਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ,