ਪੁष੍ਪੋਤ੍ਕਟਾਂ ਚ ਵਾਕਾਂ ਚ ਸੁਤੇ ਮਾਲ੍ਯਵਤਸ੍ਤਥਾ
ਉਸ ਨੇ ਪੁਸ਼ਪੋਟਕਟਾ ਅਤੇ ਵਾਕਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਮਾਲਯਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹੋਇਆ।
ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣਂ ਤਸ੍ਯ ਸੁषੁਵੇ ਦੇਵਵਰ੍ਣਿਨੀ
ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਨੇ ਜੇਠਾ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ ਚ ਰੂਪੇਣ ਆਸੁਰੇਣ ਬਲੇਨ ਚ
ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਅष੍ਟਦਂष੍ਟ੍ਰਂ ਹਰਿਛ੍ਮਸ਼੍ਰੁਂ ਸ਼ਙ੍ਕੁਕਰ੍ਣਂ ਵਿਲੋਹਿਤਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਅੱਠ ਦੰਦ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਦਾਢੀ, ਸਾਂਪ ਵਰਗੇ ਕੰਨ, ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੀ।
ਵੈਵਰ੍ਤ੍ਤਜ੍ਞਾਨਸਂਪਨ੍ਨਂ ਸਂਬੁਦ੍ਧਂ ਚੈਵ ਸਂਭਵਾਤ੍
ਉਹ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕੁਤ੍ਸਾਯਾਂ ਕ੍ਵਿਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ऽਯਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਬੇਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਨਫ਼ਰਤ ਵਿਚ 'ਕਵੀ' ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ 'ਬੇਰਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਰਵਸੋ ऽਪਤ੍ਯਂ ਸਾਦृਸ਼੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਰਵਾ ਇਵ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਰਵਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਵਾ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।
ऋਦ੍ਰਯਾਂ ਕੁਬੇਰੋ ऽਜਨਯਦ੍ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਂ ਨਲਕੂਬਰਮ੍
ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਰਿਡਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਲਕੂਬਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿਭੀषਣਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ੍ਤੁ ਕੈਕਸ੍ਯਜਨਯਤ੍ਸੁਤਾਨ੍
ਕੈਕਸੀ ਨੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਚੌਥਾ ਸੀ।
ਚਤੁष੍ਪਾਦ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਭੁਜੋ ਮਹਾਕਾਯੋ ਮਹਾਬਲਃ
ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੈਰ, ਵੀਹ ਬਾਂਹਾਂ, ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਸੀ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨੌਜਸਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਰੂਪੇਣ ਚ ਬਲੇਨ ਚ
ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਰੂਪ ਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਵਿਸਰ੍ਗਦਾਰੁਣਃ ਕ੍ਰੂਰੋ ਰਾਵਣੋ ਦ੍ਰਾਵਣਸ੍ਤੁ ਸਃ
ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੀਖਾ ਤੇ ਕਰੂੜ ਸੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਤੇ ਦ੍ਰਾਵਣ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਨਿ ਰਾਜਾਭੂਤ੍ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਸ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ
ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤਿੰਨ-ਚੌਦਾਂ ਚੌਰ-ਯੁਗਾਂ ਲਈ ਰਾਜਾ ਰਿਹਾ।
ਨਿਯੁਤਾਨ੍ਯੇਕषष੍ਟਿਂ ਚ ਸ਼ਰਦਾਂ ਗਣਿਤਾਨਿ ਵੈ
ਉਸ ਨੇ ਇਕਸਠ ਲੱਖ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਦੇਵਤਾਨਾਮृषੀਣਾਂ ਚ ਘੋਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਗਰਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਡਰਾਉਣੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਰਾਮਂ ਦਾਸ਼ਰਥਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਗਣਃ ਕ੍ਸ਼ਯਮੀਯਿਵਾਨ੍
ਦਾਸਰਥੀ ਰਾਮ ਦੇ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪੁष੍ਪੋਤ੍ਕਟਾਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਕਨ੍ਯਾ ਕੁਮ੍ਭੀਨਸੀ ਤਥਾ
ਪੁਸ਼ਪੋਟਕਟਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇਹ ਸਨ; ਤੇ ਕੁੰਭੀਨਸੀ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।
ਕਨ੍ਯਾਨੁਪਾਲਿਕਾ ਚੈਵ ਵਾਕਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਵਾਕਾ ਦੀ ਧੀ ਅਨੁਪਾਲਿਕਾ ਸੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਕਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦਾਰੁਣਾਭਿਜਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵੈਰਪਿ ਦੁਰਾਸਦਾਃ
ਉਹ ਸਭ ਡਰਾਉਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪੂਰਾ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਯਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਾ ਚੇ ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ
ਸਾਰੇ ਯਕਸ਼, ਪੌਲਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ,
ਵੇਦਾਧ੍ਯਯਨਸ਼ੀਲਾਨਾਂ ਤਪੋਵ੍ਰਤਨਿषੇਵਿਣਾਮ੍
ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਤਪ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਤਰੇ ਯੇ ਯਜ੍ਞਜੁषਸ੍ਤੇ ਵੈ ਰਕ੍ਸ਼ੋਗਣਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਜੋ ਹੋਰ ਯਜਨ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਟੋਲੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਸ਼ਾਚਰਗਣਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਕਵਿਭਿਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਚਾਰ ਟੋਲੀਆਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਜਾਤਯੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸੱਤ ਹੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵृਤ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਾਃ ਪਿਙ੍ਗਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਕਾਯਾ ਮਹੋਦਰਾਃ
ਉਹ ਗੋਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਆਕਰ੍ਣਾ ਹਾਰਿਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮੁਞ੍ਜਧੂਮ੍ਰੋਰ੍ਧ੍ਵਮੂਰ੍ਧਜਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਮੋਢਿਆਂ ਤੱਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਵਾਲ ਪੀਲੇ ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਖੜੇ ਹਨ।
ਤਾਮ੍ਰਾਸ੍ਯਾ ਲਂਬਜਿਹ੍ਵੋष੍ਠਾ ਲਂਬਭ੍ਰੂਸ੍ਥੂਲਨਾਸਿਕਾਃ
ਤਾਂਬੇ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਲਟਕਦੇ ਜੀਭ ਤੇ ਹੋਠ, ਝੁਕੀਆਂ ਭੰਵਾਂ ਅਤੇ ਮੋਟੀਆਂ ਨੱਕਾਂ।
ਮਹਾਘੋਰਸ੍ਵਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਕਟੋਦ੍ਬਦ੍ਧਪਿਣ੍ਡਿਕਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਡਰਾਉਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਵਿਅੰਗ ਅਜੀਬ ਤੇ ਫੂਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਦਾਰੁਣਾਭਿਜਨਾਃ ਕ੍ਰੂਰਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਿਣਃ
ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ, ਕਠੋਰ ਸੁਭਾਵ ਦੇ, ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਭਰਣਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧਾਨੁਲੇਪਨਾਃ
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਣੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਲੇਪ ਲਾ ਕੇ ਸਜਦੇ ਹਨ।