ਤੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ਤੇषਾਂ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਕਰਣਾਨਿ ਚ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਤੇ ਜੁਗਤੀਆਂ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਾਧਿਕਾਰਣਾਂ ਸ੍ਵੇਨ ਧਰ੍ਮੇਣ ਤਿष੍ਠਤਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਕृਤੇ ਕਰਣੋਪੇਤਾਃ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਕੁਦਰਤੀ ਜੁਗਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁਰੁषਾਨ੍ਯਬਹੁਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਤੀਤਾ ਤਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਦ ਲੋਕ ਵੱਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਸਂਯੋਗੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਜ੍ਞੈਯਾ ਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨਾਮ੍
ਜੋ ਮੁਕਤ ਹਨ ਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸਮਝ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਭਾਵਃ ਪੁਨਰੁਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨਾਮਰ੍ਚਿषਾਮਿਵ
ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਲੌਆਂ ਮੁੜ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਅਸਤਿਤਵ ਮੁੜ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਮਹਰ੍ਲੋਕਸ੍ਤਦਾਨਾਸਾਦਿਤਸ੍ਤੁ ਵੈ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਫਿਰ ਮਹਰਲੋਕ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਦ੍ਯਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ਼੍ਚ ਮਾਨੁषਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਯਃ
ਗੰਧਰਵ, ਪਿਸਾਚ, ਮਨੁੱਖ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿਕ ਹੋਰ ਸਾਰੇ—
ਤਿष੍ਠਤ੍ਸੁ ਤੇषੁ ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਪृਥਿਵੀਤਲਵਾਸਿषੁ
ਜਦ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ—
ਤਤ੍ਸਪ੍ਤਰਸ਼੍ਮਯੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਏਕੈਕੋ ਜਾਯਤੇ ਰਵਿਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਸੱਤ ਕਿਰਣਾਂ ਬਣ ਕੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੂਰਜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਙ੍ਗਮਾਃ ਸ੍ਥਾਵਰਾਸ਼੍ਚੈਵਨਦ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਪਰ੍ਵਤਾਃ
ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵ, ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜ—
ਤਦਾ ਤੁ ਵਿਵਸ਼ਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧਾਃ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿ ਭਿਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸਾਰੇ ਹੀ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਗ੍ਧਦੇਹਾਸ੍ਤਦਾ ਤੇ ਤੁ ਧੂਤਪਾਪਾਯੁਗਾਨ੍ਤਰੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਵੀ ਲਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ਹ੍ਯੁਪਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੁਲ੍ਯਰੂਪੈਰ੍ਜਨੈਰ੍ਜਨਾਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਲੋਕ, ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਗੇ ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਮਾਨਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ
ਨਵੀਂ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ, ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧੇषੁ ਚ ਲੋਕੇषੁ ਤਦਾ ਸੂਰ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਭਿਃ
ਜਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੱਤ ਸੂਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ—
ਸਾਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮੇਘਾਸ਼੍ਚ ਆਪਃ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ
ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਲ ਧਾਰਾਵਾਂ,
ਆਗਤਾਗਤਿਕਂ ਚੈਵ ਯਦਾ ਤਤ੍ਸਲਿਲਂ ਬਹੁ
ਜੋ ਪਾਣੀ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ, ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ,
ਆਭਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਭਾਸੋ ਭਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਦੀਪ੍ਤਿषੁ
ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤੇ 'ਭਾ' ਸ਼ਬਦ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੇ ਫੈਲਾਅ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਤਦਨ੍ਤਸ੍ਤਨੁਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਂ ਪृਥ੍ਵੀਂ ਸਮਨ੍ਤ ਤਤਃ
ਉਹ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਸ਼ਰ ਇਤ੍ਯੇष ਸ਼ੀਰ੍ਣੇ ਤੁ ਨਾਨਾਰ੍ਥੋ ਧਾਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ
'ਸ਼ਰ' ਧਾਤ ਦਾ ਅਰਥ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਵੇਖੀਦਾ ਹੈ,
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਹਨਿ
ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਤਤਸ੍ਤੁ ਸਲਿਲੇ ਤਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨष੍ਟਾਗ੍ਨੌ ਪृਥਵੀਤਲੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਅੱਗ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਏਤੇਨਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਹੀਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ ਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ, ਦੇ ਹਥੀਂ ਚਲਦਾ ਹੈ,
ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨष੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ,
ਇਮਂ ਚੋਦਾਹਰਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰਰ੍ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਇਥੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਆਪੂਰ੍ਯਮਾਣਾਸ੍ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਤੇਨ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉੱਥੇ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਸਹਸ੍ਰਬਾਹੁਃ ਪ੍ਰਥਮਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ੍ਤ੍ਰਯੀਮਯੋ ऽਯਂ ਪੁਰੁषੋ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਇਹ ਪੁਰਖ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,
ਹਿਰਣ੍ਯ ਗਰ੍ਭਃ ਪੁਰੁषੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸਂਪਦ੍ਯਤੇ ਵੈ ਮਨਸਃ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍
ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪੁਰਖ, ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਤਮਸੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਃ ਕਾਲੋ ਭੂਤ੍ਵਾਗ੍ਰਸਤ੍ਪੁਨਃ
ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਹਨੇਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,