ਪृष੍ਠਤਃ ਪਾਣਿ ਪਾਦਾਸ਼੍ਚ ਪृष੍ਠਤੋ ਵਾਤਰਂਹਸਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਪਿੱਠ ਪਾਸੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਨਗ੍ਨਕਾ ਹ੍ਯਨਿਕੇਤਾਸ਼੍ਚ ਲਂਬਸ਼ੇਫ ਆਣ੍ਡਪਿਡਕਾਃ
ਉਹ ਨੰਗੇ, ਘਰ-ਵਿਹਣੇ, ਲਟਕਦੇ ਸ਼ੇਫਾ ਤੇ ਸੁਜੀਆਂ ਅੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।
षੋਡਸ਼ੈਤਾ ਹਿ ਜਾਤ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਲਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਇਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੇਭ੍ਯੋ ਵਰਂ ਪ੍ਰਾਦਾਤ੍ਕਾਰੁਣ੍ਯਾਦਲ੍ਪਚੇਤਸਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ।
ਸਂਧ੍ਯੇ ਉਭੇ ਪ੍ਰਚਾਰਂ ਚ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਾਜੀਵਮੇਵ ਚ
ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ, ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਾਨਿ ਚ ਯਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰਨਾਚਾਰੋषਿਤਾ ਨਿ ਚ
ਜੋ ਥਾਂ ਉਜੜੀਆਂ ਜਾਂ ਨੀਤਿ-ਵਿਹਣਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਸੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਰਾਜਮਾਰ੍ਗੋਪਰਥ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨਿष੍ਕੁਟਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਰਾਣਿ ਚ
ਰਾਜ ਮਾਰਗ, ਗਲੀ-ਮੋੜ, ਤੰਗ ਰਾਹ ਤੇ ਚੌਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਨ।
ਪਥੋ ਨਦ੍ਯੋ ऽਥ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਚੈਤ੍ਯਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਮਹਾਪਥਮ੍
ਰਾਹ, ਦਰਿਆ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਘਾਟ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖ ਤੇ ਵੱਡੇ ਮਾਰਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਨ।
ਅਧਾਰ੍ਮਿਕੋ ਜਨਸ੍ਤੇषਾਮਾ ਜੀਵੋ ਵਿਹਿਤਃ ਸੁਰੈਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਧਰਮੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕृਤੋਪਧਿਸਂਧਾਨਾਸ਼੍ਚੋਰਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਘਾਤਿਨਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਫਿਤਰਤ ਵਿੱਚ ਠੱਗ, ਚੋਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਆਰਭ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾਯਾਸ੍ਤੁ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦੈਵਤਮ੍
ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਉਥੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧੂਪੈਰ੍ਹਾਰਿਦ੍ਰਕृਸਰੈਸ੍ਤਿਲਭਕ੍ਸ਼ਗੁਡੌਦਨੈਃ
ਧੂਪ, ਹਲਦੀ ਵਾਲਾ ਚਾਵਲ, ਤਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਤੇ ਗੁੜ ਵਾਲਾ ਚਾਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਸੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਬਲਯਸ੍ਤ੍ਵੇषਾਂ ਵੈ ਪਰ੍ਵਸਂਧਿषੁ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਗਿਰੀਣਾਂ ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਨਾਮ੍
ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਭੂਤ, ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵੀਪਿਨਸ਼੍ਚ ਸੁਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਵਾਪਦਾਸ਼੍ਚਾਮਿषਾਸ਼ਿਨਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੁਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਾਪੂਆਂ 'ਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯਾ ਦੁਹਿਤਰਃ ਪਞ੍ਚ ਤਾਸਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਧੀਆਂ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ।
ਅਨੁਵृਤ੍ਤਾ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਤਾਸਾਂ ਵੈ ਸ਼ृਣੁਤ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਵ੍ਰਿਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਲਾਦ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਰ੍ਹਿ ਗਣੋ ਮੈਨੋ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨਾ ਨਾਮਕ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਗ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾਸ਼੍ਚਾਮੀਨਾਸ਼੍ਚੈਤਾਨ੍ਵ੍ਯਜਾਯਤ
ਉਸ ਨੇ ਉਗ੍ਰ ਜਾਨਵਰ, ਮਗਰਮੱਛ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਜਨਮ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਤਥਾ ਸ਼ਙ੍ਖਵਿਕਾਰਾਣਿ ਜਨਯਾਮਾਸ ਨੈਕਸ਼ਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਐਣੇਯਾਨਾਂ ਵਿਕਾਰਾਣਿ ਸ਼ਂਬੂਕਾਨਾਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਉਸ ਨੇ ਕਛੂਆਂ ਅਤੇ ਘੋੰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।
ਤਥਾ ਸ਼ਙ੍ਖਵਿਕਾਰਾਣਿ ਪਰਿਵृਤ੍ਤਾ ਵ੍ਯਜਾਯਤ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਬਦਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਰੂਪਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।
ਇਤ੍ਯੇष ਹਿ ऋषਾਵਂਸ਼ਃ ਪਞ੍ਚਸ਼ਾਖਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ਾ ਦੀ ਪੰਜ ਸ਼ਾਖਾਂ ਵਾਲੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਂਸ੍ਵੇਦਜਵਿਕਾਰਾਣਿ ਯਥਾ ਯੇਭ੍ਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹ
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਪसीਨੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਬਦਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਰੂਪਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਨੁष੍ਯਸ੍ਵੇਦਮਲਜਾ ਉਸ਼ਨਾ ਨਾਮ ਜਨ੍ਤਵਃ
ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੇ ਪਸੀਨੇ ਅਤੇ ਮੈਲ ਤੋਂ ਉਸ਼ਨਾ ਨਾਮਕ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਙ੍ਖੋਪਲਵਿਕਾਰਾਣਿ ਕੀਲਕਾਵਰਕਾਣਿ ਚ
ਸ਼ੰਖਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਹਨ।
ਯਥਾ ਘਰ੍ਮਦਿਤਪ੍ਪਾਭ੍ਯਸ਼੍ਚਾਭ੍ਦ੍ਯੋ ਵृष੍ਟਿਭ੍ਯ ਏਵ
ਜਿਵੇਂ ਤਾਪ, ਧੁੱਪ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,
ਮਕ੍ਸ਼ਿਕਾਃ ਪਿਚ੍ਛਲਾ ਦੇਸ਼ਾਸ੍ਤਥਾ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਪੁਤ੍ਤਿਕਾਃ
ਮੱਖੀਆਂ, ਚਿਕਣ ਜੀਵ, ਟੀਤਰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜਲਜਾਃ ਸ੍ਵੇਦਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਜਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ
ਇਹ ਜੀਵ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਇਉਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਿਂਹਲਾ ਰੋਮਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਸਿੰਹਲਾ, ਰੋਮਲਾ ਅਤੇ ਚਿਕਣ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।