ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਤਦਾ ਦੇਵਾ ਆਸਨ੍ਵੈਮਾਨਿਕਾਸ੍ਤੁ ਯੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਵੈਤਾਃ ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸੁਕृਤਾਤ੍ਮ ਨਾਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਠਾਈ ਕਰੋੜ ਸੀ।
ਤ੍ਰੀਣਿ ਕੋਟਿਸ਼ਤਾਨ੍ਯਾਸਨ੍ ਕੋਟ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਨਵਤਿਸ੍ਤਥਾ
ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਬਾਨਵੇ ਕਰੋੜ ਹੋਰ ਵੀ ਸਨ।
ਏਕੈਕਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਕਲ੍ਪੇ ਵੈ ਦੇਵਾ ਵੈਮਾਨਿਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਹਰ ਇਕ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ਵਾਸੀ ਦੇਵਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰਸ਼੍ਚੈਵ ऋषਯੋ ऽਮृਤਪਾਸ੍ਤਥਾ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਅਮਰ ਜੀਵ ਵੀ ਸਨ।
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਤਿਰਿਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਤੁ ਖੇ ਸੁਰਾਃ
ਜੋ ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਤੁਲ੍ਯਨਿष੍ਠਾਭਵਨ੍ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਹ੍ਯਾਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵੇ
ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਲੈ ਆਉਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਸਭ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਾਸਿਨੋ ਦੇਵਾ ਇਹ ਤਾਨਾਭਿਮਾਨਿਨਃ
ਇਹ ਥਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਸਨ।
ਕਲ੍ਪਾਵਸਾਨਿਕਾ ਦੇਵਾਸ੍ਤ ਸ੍ਮਿਨਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਹ੍ਯੁਪਪ੍ਲਵੇ
ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਲੈ ਆਉਣ ਤੇ,
ਮਹਰ੍ਲੋਕਾਯ ਸਂਵਿਗ੍ਨਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇ ਦਧਿਰੇ ਮਨਃ
ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮਹਰਲੋਕ ਵੱਲ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਬਹੁਲਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਾਨਸੀਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੈਰ੍ਵੈਸ਼੍ਯੈਸ੍ਤਦ੍ਭਵੈਸ਼੍ਚਾਪਰੈਰ੍ਜਨੈਃ
ਉਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸਨ।
ਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇ ਜਨਲੋਕਾਯ ਸੋਦ੍ਵੇਗਾ ਦਧਿਰੇ ਮਨਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਜਨਲੋਕ ਵੱਲ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਦੇਵਯੁਗਾਨਾਂ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗ ਇਕ ਦੂਜੇ ਪਿੱਛੋਂ ਲੰਘ ਗਏ।
ਤੈਃ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਜਨ ਆਸਾਦਿਤਸ੍ਤੁ ਵੈ
ਉਹ ਯੁਗ-ਅੰਤ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜਨਲੋਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਗਤ੍ਵਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਵੈ ਅਪਰਾਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨੀਂ ਗਤਿਮ੍
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ, ਜਿਥੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਚਲੇ ਗਏ।
ਭਵਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਤੁਲ੍ਯਾ ਰੂਪੇਣ ਵਿषਯੇਣ ਚ
ਉਹ ਰੂਪ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਨਨ੍ਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਹ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਾਨਾਰ੍ਚਨਾਭਿਃ ਸਂਬਦ੍ਧਾਸ੍ਤਦਾ ਤਤ੍ਕਾਲਭਾਵਿਤਾਃ
ਉਹ ਲੋਕ ਮਾਪਣ ਤੇ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਆ ਗਏ ਸਨ।
ਤਥਾਤੁ ਭਾਵਿਤੇ ਸੇਵਾਂ ਤਥਾਨਨ੍ਦਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ਤੇषਾਂ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਕਰਣਾਨਿ ਚ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਤੇ ਜੁਗਤੀਆਂ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਾਧਿਕਾਰਣਾਂ ਸ੍ਵੇਨ ਧਰ੍ਮੇਣ ਤਿष੍ਠਤਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਕृਤੇ ਕਰਣੋਪੇਤਾਃ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਕੁਦਰਤੀ ਜੁਗਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁਰੁषਾਨ੍ਯਬਹੁਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਤੀਤਾ ਤਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਦ ਲੋਕ ਵੱਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਸਂਯੋਗੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਜ੍ਞੈਯਾ ਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨਾਮ੍
ਜੋ ਮੁਕਤ ਹਨ ਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸਮਝ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਭਾਵਃ ਪੁਨਰੁਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨਾਮਰ੍ਚਿषਾਮਿਵ
ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਲੌਆਂ ਮੁੜ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਅਸਤਿਤਵ ਮੁੜ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਮਹਰ੍ਲੋਕਸ੍ਤਦਾਨਾਸਾਦਿਤਸ੍ਤੁ ਵੈ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਫਿਰ ਮਹਰਲੋਕ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਦ੍ਯਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ਼੍ਚ ਮਾਨੁषਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਯਃ
ਗੰਧਰਵ, ਪਿਸਾਚ, ਮਨੁੱਖ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿਕ ਹੋਰ ਸਾਰੇ—
ਤਿष੍ਠਤ੍ਸੁ ਤੇषੁ ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਪृਥਿਵੀਤਲਵਾਸਿषੁ
ਜਦ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ—
ਤਤ੍ਸਪ੍ਤਰਸ਼੍ਮਯੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਏਕੈਕੋ ਜਾਯਤੇ ਰਵਿਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਸੱਤ ਕਿਰਣਾਂ ਬਣ ਕੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੂਰਜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।