ਖ੍ਯਾਤਾਤਪਾ ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ੁਭਯਾ ਚਾਤਿਬਨ੍ਧਯਾ
ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਪਸ਼ ਤੋਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਉषਿਤ੍ਵਾ ਰਜਨੀਂ ਤੇ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਨਃ
ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਨਮ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ,
ਤਤਸ੍ਤੇषੁ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨੇषੁ ਜਨੈਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਾਸਿषੁ
ਫਿਰ ਜਦ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਪ੍ਲਾਵਿਤਾਯਾਂ ਵਿਜਨੇष੍ਵਰ੍ਣਵੇषੁ ਵਾ
ਜਦੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਪੈ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁੰਨੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿਚ,
ਸ਼ਰਮਾਣਾ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਸਲਿਲਾਖ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾਚਲਾਃ
ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਵਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਚੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਛਾਦ੍ਯੇਮਾਂ ਸ੍ਥਿਤਾਂ ਭੂਮਿਮਰ੍ਣਵਾਖ੍ਯਂ ਤਦਾਭਵਤ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਸਰ੍ਵਃ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਮਾਸਾਂ ਭਾਭ੍ਯੋ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹੀਨੇ ਤੇ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਧਾਤੁਸ੍ਤਨੋਤਿ ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਤਤੋਪਤਨਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਉਹ ਤੱਤ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੋਂ ਸੁਖਸ਼ਮ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਨ ਸ਼ੀਰ੍ਣਾਸ੍ਤੇਨ ਤਾ ਨਰਾਃ
ਇੱਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਵੀ,
ਤਾਵਤ੍ਕਾਲਂ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਚ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਸਲਿਲਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਉਹ ਰਾਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਤੇ ऽਨ੍ਧਕਾਰੇ ਨਿਰਾਲੋਕੇ ਸਮਨ੍ਤਤਃ
ਜਦ ਹਵਾ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਕੋਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ,
ਵਿਭਾਗਮਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤੁਂ ਪੁਨਰੈਚ੍ਛਤ
ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਦਾ ਭਵਤਿ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨਾਰਾਯਣਾ ਖ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸੁष੍ਵਾਪ ਸਲਿਲੇ ਤਦਾ
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਸੀ।
ਅਨੇਨਾਦ੍ਯੇਨ ਪਾਦੇਨ ਪੁਰਾਣਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਇਸ ਪਹਿਲੇ ਕਦਮ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਰਲਾ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਂਹृष੍ਟਮਨਾਃ ਕਾਪੇਯਃ ਸਂਸ਼ਯਾਯਤਿ
ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਪੇਯਾ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਅਥ ਪ੍ਰਬृਤਿ ਕਲ੍ਪਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਿਃ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਫਿਰ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਜੋ ਚੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੜੀਵਾਰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ਵੇਦਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਯਥਾਵਤ੍ਕੁਸ਼ਲੋ ਹ੍ਯਸਿ
ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯੋਦ੍ਭਵਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮਾਖ੍ਯਾਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ
ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਕਲ੍ਪਂ ਭੂਤਂ ਭਵਿष੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਿਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਤਯੋਃ
ਪੁਰਾਣਾ, ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਕਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ।
ਯਸ਼੍ਚਾਯਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਕਲ੍ਪੋ ਵਾਰਾਹਃ ਸਾਂਪ੍ਰਤਃ ਸ਼ੁਭਃ
ਅਤੇ ਹੁਣ ਜੋ ਚੱਕਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਵਾਰਾਹ ਚੱਕਰ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਚਾਸ੍ਯ ਚ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਂ ਨਿਬੋਧਤ
ਇਸ ਤੇ ਉਸ ਚੱਕਰ ਦੀ ਮੱਧਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਵੋ।
ਅਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਕਲ੍ਪੋ ਜਨਲੋਕਾਦਯਃ ਪੁਨਃ
ਫਿਰ ਹੋਰ ਚੱਕਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਨਲੋਕ ਆਦਿਕ ਫੇਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਯੁਚ੍ਛਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤਦਾ
ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਯੁਗਾਖ੍ਯਾਨਾਮਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਸ੍ਤੁ ਸਂਧਯਃ
ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸੰਧਿ ਕਦੇ ਟੁੱਟਦੇ ਨਹੀਂ।
ਉਕ੍ਤਾ ਯੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਨ ਪੂਰ੍ਵਕਲ੍ਪਾਃ ਸਮਾਸਤਃ
ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਚੱਕਰ ਤਰੀਕੇ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਆਸੀਤ੍ਕਲ੍ਪੇ ਵ੍ਯਤੀਤੇ ਵੈ ਪਰਰ੍ਦ੍ਧਾਤ੍ਪਰਮਸ੍ਤੁ ਯਃ
ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਅਰਧ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੀ।
ਪ੍ਰਥਮਃ ਸਾਂਪ੍ਰਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਕਲ੍ਪੋਂ ਯੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਪਹਿਲਾ ਚੱਕਰ ਹੁਣ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।
ਏष ਸਂਸ੍ਥਿਤਕਾਲਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਇਹ ਟਿਕਾਊ ਸਮਾਂ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਤਿ ਸਹ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੈਃ ਪੁਰਾ
ਪਹਿਲਾਂ, ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣੇ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਸਮੇਤ, ਹੋਏ ਸਨ।