ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਤ੍ਵੇष ਤਤ੍ਤਵਤਃ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਕੁਦਰਤ ਇਸ ਤੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਗਸ੍ਤੇषਾਂ ਸਾਕਾਰਣਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁੜ ਰਚਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰੋਪਵਰ੍ਗਿਣੀ ਤੇषਾਮਪੁਨਰ੍ਭਾਰਗਾਮਿਨਾਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮੁੜ ਜਨਮ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ।
ਤਤਰਤੇषੁ ਗਤੇषੂਰ੍ਦ੍ਧਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਮੁਦਾਤ੍ਮਸੁ
ਜਦ ਉਹ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਆਤਮਾਵਾਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਚ੍ਛਿष੍ਯਾ ਯੇ ਹ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪਦਾਹ ਉਪਸ੍ਥਿਤੇ
ਉਹ ਚੇਲੇ ਜੋ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਪਸ਼ਵਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਥਾਵਰਾਃ ਸਸਰੀਸृਪਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ, ਪੌਦੇ ਤੇ ਸਰਪ ਵੀ,
ਸਹਸ੍ਰਂਯਤ੍ਤੁ ਰਸ਼੍ਮੀਨਾਂ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯੇਹ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ,
ਕ੍ਰਮੇਣ ਸ਼ਤਮਾਨਾਸ੍ਤੇ ਤ੍ਰੀਂਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਪ੍ਰਦਹਨ੍ਤ੍ਯੁਤ
ਫਿਰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਸੌ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁष੍ਕੇ ਪੂਰ੍ਵਮਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਚੈਸ੍ਤੈਸ਼ਚੈਵ ਪ੍ਰਤਾਪਿਤਾਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਮੀਂਹ ਦੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਜਙ੍ਗਮਾਃ ਸ੍ਥਾਵਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਾਦਿਕਾਸ੍ਤੁ ਵੈ
ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਜੀਵ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਆਦਿਕ ਸਭ ਕੁਝ,
ਖ੍ਯਾਤਾਤਪਾ ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ੁਭਯਾ ਚਾਤਿਬਨ੍ਧਯਾ
ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਪਸ਼ ਤੋਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਉषਿਤ੍ਵਾ ਰਜਨੀਂ ਤੇ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਨਃ
ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਨਮ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ,
ਤਤਸ੍ਤੇषੁ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨੇषੁ ਜਨੈਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਾਸਿषੁ
ਫਿਰ ਜਦ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਪ੍ਲਾਵਿਤਾਯਾਂ ਵਿਜਨੇष੍ਵਰ੍ਣਵੇषੁ ਵਾ
ਜਦੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਪੈ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁੰਨੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿਚ,
ਸ਼ਰਮਾਣਾ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਸਲਿਲਾਖ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾਚਲਾਃ
ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਵਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਚੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਛਾਦ੍ਯੇਮਾਂ ਸ੍ਥਿਤਾਂ ਭੂਮਿਮਰ੍ਣਵਾਖ੍ਯਂ ਤਦਾਭਵਤ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਸਰ੍ਵਃ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਮਾਸਾਂ ਭਾਭ੍ਯੋ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹੀਨੇ ਤੇ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਧਾਤੁਸ੍ਤਨੋਤਿ ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਤਤੋਪਤਨਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਉਹ ਤੱਤ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੋਂ ਸੁਖਸ਼ਮ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਨ ਸ਼ੀਰ੍ਣਾਸ੍ਤੇਨ ਤਾ ਨਰਾਃ
ਇੱਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਵੀ,
ਤਾਵਤ੍ਕਾਲਂ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਚ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਸਲਿਲਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਉਹ ਰਾਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਤੇ ऽਨ੍ਧਕਾਰੇ ਨਿਰਾਲੋਕੇ ਸਮਨ੍ਤਤਃ
ਜਦ ਹਵਾ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਕੋਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ,
ਵਿਭਾਗਮਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤੁਂ ਪੁਨਰੈਚ੍ਛਤ
ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਦਾ ਭਵਤਿ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨਾਰਾਯਣਾ ਖ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸੁष੍ਵਾਪ ਸਲਿਲੇ ਤਦਾ
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਸੀ।
ਅਨੇਨਾਦ੍ਯੇਨ ਪਾਦੇਨ ਪੁਰਾਣਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਇਸ ਪਹਿਲੇ ਕਦਮ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਰਲਾ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਂਹृष੍ਟਮਨਾਃ ਕਾਪੇਯਃ ਸਂਸ਼ਯਾਯਤਿ
ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਪੇਯਾ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਅਥ ਪ੍ਰਬृਤਿ ਕਲ੍ਪਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਿਃ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਫਿਰ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਜੋ ਚੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੜੀਵਾਰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ਵੇਦਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਯਥਾਵਤ੍ਕੁਸ਼ਲੋ ਹ੍ਯਸਿ
ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯੋਦ੍ਭਵਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮਾਖ੍ਯਾਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ
ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਕਲ੍ਪਂ ਭੂਤਂ ਭਵਿष੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਿਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਤਯੋਃ
ਪੁਰਾਣਾ, ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਕਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ।