ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਨਿਯਮਾਸ੍ਤਥਾ
ਇਸ ਦੇ ਅੰਗ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਵੀ—
ਮਹਦਾਦਿਵਿਸ਼ੇषਾਨ੍ਤਂ ਸृਜਾਮੀਤਿ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਕ, ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਡਸ੍ਯਾਵਰਣਂ ਵਾਰ੍ਧਿਰਪਾਮਪਿ ਚ ਤੇਜਸਾ
ਅੰਡ ਦੇ ਆਵਰਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਚਮਕ—
ਭੂਤਾਦਿਰ੍ਮਹਤਾ ਚੈਵ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੇਨਾਵृਤੋ ਮਹਾਨ੍
ਭੂਤ ਆਦਿ, ਮਹਤ ਤੱਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਜੋ ਅਵ੍ਯਕਤ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—
ਨਦੀਨਾਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ऽਤ੍ਰ ਪਠ੍ਯਤੇ
ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਨ੍ਮ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮ ਰੁੱਖ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਇੱਥੇ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਵਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਨਃ
ਇੱਥੇ ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਯਨਂ ਚ ਹਰੇਰਪ੍ਸੁ ਪृਥਿਵ੍ਯੁਦ੍ਧਰਣਂ ਤਥਾ
ਹਰੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ—
ऋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਗ੍ਰਹਸਂਸ੍ਥਾਨਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਚ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍
ਤਾਰਿਆਂ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ—
ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਥਾਨਵਿਭਾਗਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ੁਭਚਾਰਿਣਾਮ੍
ਸਵਰਗ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸਤਚਾਰੀ, ਭਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਥਾਂ—
ਦੇਵਤਾਨਾਮृषੀਣਾਂ ਚ ਦ੍ਵੇ ਸृਤੀ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤੇ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਪੁਰੁषਾਣਾਂ ਚ ਸਂਭਵਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ
ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨਵ ਸਰ੍ਗਾਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਾਃ
ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਨੌ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਵਯਵੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਧਰਮ ਆਦਿ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕਲ੍ਪਯੋਰਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਿਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਤਯੋਃ
ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾਚ੍ਚ ਦੇਹਾਚ੍ਚ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਚ ਸਂਭਵਃ
ਜਦੋਂ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ, ਪੁਰਖ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤੋਤ੍ਤਾਨਪਾਦੌ ਪ੍ਰਸੂਤ੍ਯਾਕृਤਯਃ ਸ਼ੁਭਾਃ
ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਜਨਮ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਰੁਚੇਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਸ਼੍ਚੋਰ੍ਦ੍ਧਮਾਕੂਤ੍ਯਾਂ ਮਿਥੁਨੋਦ੍ਭਵਃ
ਰੁਚਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ, ਉਪਰ ਆਕੂਤੀ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋੜੇ (ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ) ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀषੁ ਵਾਪ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਯਾਸੁ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਸ਼ਬਦਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਥਾਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਹਿਂਸਾਯਾਂ ਤਮਸੋ ऽਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ, ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੇਸ਼੍ਚ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਯਤ੍ਰ ਗੋਤ੍ਰਾਨੁਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਿਤॄਣਾਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਂ ਸ੍ਵਧਾਯਾਂ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਵਧਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੱਲ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪਃ ਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਭृਗ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਚ ਧੀਮਤਾਮ੍
ਦਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਾਪ, ਸਤਿਆ ਦੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਭਰਿਗੁ ਆਦਿ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿषੇਧਸ਼੍ਚ ਵੈਰਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਦੋषਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍
ਵੈਰ ਦੀ ਮਨਾਈ, ਉਸਦੇ ਅਵਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ਕਰ੍ਦ੍ਦਮਸ੍ਯ ਕਨ੍ਯਾਯਾਃ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਕਰਦਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਨਿਯੋਗੋ ਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਦੇਸ਼ੇषੁ ਚ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਚ ਨਦੀਨਾਂ ਚ ਤਦ੍ਭੇਦਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਦੇਸ਼, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਵਿਸ੍ਤਰਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਂ ਚੈਵ ਜਂਬੂਦ੍ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰਯੋਃ
ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਨੀਲਃ ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ृਙ੍ਗੀ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਪ੍ਤ ਪਰ੍ਵਤਾਃ
ਨੀਲ, ਸ਼੍ਵੇਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ — ਇਹ ਸੱਤ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਏ ਗਏ ਹਨ।
ਤੇषਾਮਨ੍ਤਰਵਿष੍ਕਂਭਾ ਉਚ੍ਛ੍ਰਾਯਾਯਾਮਵਿਸ੍ਤਰਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਹਾਰੇ, ਉਚਾਈਆਂ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈਆਂ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।