ਮਹਦਾਦ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇषਾਨ੍ਤਾ ਵਿਕਾਰਾਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੁੱਖਮ ਤੱਕ ਜਿਹੜੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀ ਹਨ।
ਨਦੀਭਿਸ਼੍ਚ ਸਮੁਦ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤੈਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
ਦਰਿਆਵਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਨੇ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਰਤਿ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍
ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵਨ ਵਿਚ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਕਨ੍ਧਮਯਸ਼੍ਚੈਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨ੍ਤਰਕੋਟਰਃ
ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਸਮੂਹ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵੀ।
ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਸੁਪੁष੍ਪਸ੍ਤੁ ਸੁਖਦੁਃਖਫਲੋਦਯਃ
ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਏਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਨਂ ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍
ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵਨ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵ੍ਰਿਖ਼ ਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਂਮਾਯਾਂ ਚੈਵਾਹੁਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਚਿਨ੍ਤਕਾਃ
ਜੋ ਸੱਚ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਢਲਾ ਤੱਤ, ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਮਾਇਆ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਅਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਾਃ ਸਰ੍ਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਤਿੰਨ ਮੁਢਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਿਨਾ ਸੋਚੇ ਸਮਝੇ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਵੈਕਲ੍ਪਾਤ੍ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੇਭਿਮਨ੍ਯਵਃ
ਜਦੋਂ ਵੱਖਰੇਪਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਕਾਰਣਂ ਤੁ ਬੁਧੈਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ।
ਦਿਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਾਦੌ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਂ ਚ ਸੋ ऽਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਪ੍ਰਣੇਤਾ
ਦਿਸਾਵਾਂ ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਸਮਝ, ਧਰਤੀ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਹਨ; ਉਹ ਅਕਲਪਨਯੋਗ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਯਾ ਊਰੁਭ੍ਯਾਂ ਯਸ੍ਯ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃਸਰ੍ਵੇਵਰ੍ਣਾ ਗਾਤ੍ਰਤਃ ਸਂਪ੍ਰਸੂਤਾਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੈਸ਼, ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸੂਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਸਾਰੇ ਵਰਗ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ।
ਅਣ੍ਡਜਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਾਸ੍ਤੇਨ ਕृਤਾਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਹੀ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਤੇ ਉਸੇ ਨੇ ਸਭ ਲੋਕ ਬਣਾਏ।
ਤੇ ਲੋਕਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਵੈ ਅਪਰਾਵਰ੍ਤਿਨੀਂ ਗਤਿਮ੍
ਉਹ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਰਾਹ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਭਵਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਤੁਲ੍ਯਾ ਰੂਪੇਣ ਵਿषਯੇਣ ਚ
ਉਹ ਰੂਪ ਤੇ ਹਕ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਵਸ਼੍ਯਂਭਾਵਿਨਾਰ੍ਥੇਨ ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਤਨੁਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ ਆਪ ਹੀ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪਤੋ ऽਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵ ਹਿ ਬੋਧੋ ਭਵਤਿ ਵੈ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਵੀ ਬਿਨਾ ਸੋਚੇ ਜਾਗ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰੈਸ੍ਤੁ ਭੇਦਾਨਾਂ ਤੇषਾਂ ਹਿ ਨ ਤੁ ਸ਼ੁष੍ਮਿਣਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇਪਣ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ।
ਨਾਨਾਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨਾਂ ਤੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਨਿਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਤੁਲ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣ ਸਿਦ੍ਧਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ੁਭਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨਿਰਞ੍ਜਨਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਤ੍ਵੇष ਤਤ੍ਤਵਤਃ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਕੁਦਰਤ ਇਸ ਤੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਗਸ੍ਤੇषਾਂ ਸਾਕਾਰਣਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁੜ ਰਚਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰੋਪਵਰ੍ਗਿਣੀ ਤੇषਾਮਪੁਨਰ੍ਭਾਰਗਾਮਿਨਾਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮੁੜ ਜਨਮ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ।
ਤਤਰਤੇषੁ ਗਤੇषੂਰ੍ਦ੍ਧਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਮੁਦਾਤ੍ਮਸੁ
ਜਦ ਉਹ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਆਤਮਾਵਾਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਚ੍ਛਿष੍ਯਾ ਯੇ ਹ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪਦਾਹ ਉਪਸ੍ਥਿਤੇ
ਉਹ ਚੇਲੇ ਜੋ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਪਸ਼ਵਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਥਾਵਰਾਃ ਸਸਰੀਸृਪਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ, ਪੌਦੇ ਤੇ ਸਰਪ ਵੀ,
ਸਹਸ੍ਰਂਯਤ੍ਤੁ ਰਸ਼੍ਮੀਨਾਂ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯੇਹ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ,
ਕ੍ਰਮੇਣ ਸ਼ਤਮਾਨਾਸ੍ਤੇ ਤ੍ਰੀਂਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਪ੍ਰਦਹਨ੍ਤ੍ਯੁਤ
ਫਿਰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਸੌ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁष੍ਕੇ ਪੂਰ੍ਵਮਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਚੈਸ੍ਤੈਸ਼ਚੈਵ ਪ੍ਰਤਾਪਿਤਾਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਮੀਂਹ ਦੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਜਙ੍ਗਮਾਃ ਸ੍ਥਾਵਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਾਦਿਕਾਸ੍ਤੁ ਵੈ
ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਜੀਵ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਆਦਿਕ ਸਭ ਕੁਝ,