ਸਨਸਸ਼੍ਚ ਮਨੁष੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪਿਤृਵਨ੍ਮਹਤਃ ਪਿਤॄਨ੍
ਮਨ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਯਜ੍ਞਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਉਸ ਨੇ ਯਜਨਾ ਲਈ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਬਣਾਏ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਂ ਦੇਵਾਰ੍षਿਪਿਤृਮਾਨਵਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ: ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ।
ਯਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਪਿਸ਼ਾਚਾਨ੍ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਸ਼ੋ ऽਪ੍ਸਰਸਸ੍ਤਥਾ
ਉਸ ਨੇ ਯਕਸ਼, ਪਿਸਾਚ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ।
ਅਵ੍ਯਯਂ ਵਾ ਵ੍ਯਯਞ੍ਚੈਵ ਦ੍ਵਯਂ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਾਇਆ।
ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸृਜ੍ਯਮਾਨਾਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਇਹੀ ਜੀਵ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਮੇਵ ਪृਥਕ੍ ਸੂਤਮਵਿਭਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਯਂ ਵਿਦੁਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਵਿषਯਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਾਃ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ
ਜੋ ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਦਿਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਸਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
‘ਦਿਵ’ ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਪੰਜ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।
ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾਂ ਨ ਪ੍ਰਸੂਯਨ੍ਤੇ ਪੁਨਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋਦਧਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ
ਇਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਦਾਦ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇषਾਨ੍ਤਾ ਵਿਕਾਰਾਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੁੱਖਮ ਤੱਕ ਜਿਹੜੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀ ਹਨ।
ਨਦੀਭਿਸ਼੍ਚ ਸਮੁਦ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤੈਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
ਦਰਿਆਵਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਨੇ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਰਤਿ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍
ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵਨ ਵਿਚ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਕਨ੍ਧਮਯਸ਼੍ਚੈਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨ੍ਤਰਕੋਟਰਃ
ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਸਮੂਹ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵੀ।
ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਸੁਪੁष੍ਪਸ੍ਤੁ ਸੁਖਦੁਃਖਫਲੋਦਯਃ
ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਏਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਨਂ ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍
ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵਨ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵ੍ਰਿਖ਼ ਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਂਮਾਯਾਂ ਚੈਵਾਹੁਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਚਿਨ੍ਤਕਾਃ
ਜੋ ਸੱਚ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਢਲਾ ਤੱਤ, ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਮਾਇਆ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਅਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਾਃ ਸਰ੍ਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਤਿੰਨ ਮੁਢਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਿਨਾ ਸੋਚੇ ਸਮਝੇ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਵੈਕਲ੍ਪਾਤ੍ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੇਭਿਮਨ੍ਯਵਃ
ਜਦੋਂ ਵੱਖਰੇਪਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਕਾਰਣਂ ਤੁ ਬੁਧੈਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ।
ਦਿਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਾਦੌ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਂ ਚ ਸੋ ऽਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਪ੍ਰਣੇਤਾ
ਦਿਸਾਵਾਂ ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਸਮਝ, ਧਰਤੀ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਹਨ; ਉਹ ਅਕਲਪਨਯੋਗ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਯਾ ਊਰੁਭ੍ਯਾਂ ਯਸ੍ਯ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃਸਰ੍ਵੇਵਰ੍ਣਾ ਗਾਤ੍ਰਤਃ ਸਂਪ੍ਰਸੂਤਾਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੈਸ਼, ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸੂਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਸਾਰੇ ਵਰਗ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ।
ਅਣ੍ਡਜਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਾਸ੍ਤੇਨ ਕृਤਾਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਹੀ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਤੇ ਉਸੇ ਨੇ ਸਭ ਲੋਕ ਬਣਾਏ।
ਤੇ ਲੋਕਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਵੈ ਅਪਰਾਵਰ੍ਤਿਨੀਂ ਗਤਿਮ੍
ਉਹ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਰਾਹ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਭਵਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਤੁਲ੍ਯਾ ਰੂਪੇਣ ਵਿषਯੇਣ ਚ
ਉਹ ਰੂਪ ਤੇ ਹਕ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਵਸ਼੍ਯਂਭਾਵਿਨਾਰ੍ਥੇਨ ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਤਨੁਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ ਆਪ ਹੀ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪਤੋ ऽਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵ ਹਿ ਬੋਧੋ ਭਵਤਿ ਵੈ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਵੀ ਬਿਨਾ ਸੋਚੇ ਜਾਗ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰੈਸ੍ਤੁ ਭੇਦਾਨਾਂ ਤੇषਾਂ ਹਿ ਨ ਤੁ ਸ਼ੁष੍ਮਿਣਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇਪਣ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ।
ਨਾਨਾਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨਾਂ ਤੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਨਿਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਤੁਲ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣ ਸਿਦ੍ਧਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ੁਭਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨਿਰਞ੍ਜਨਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।