ਕਰੂषਸ਼੍ਚ ਪृषਧ੍ਰਸ਼੍ਚ ਪਾਂਸ਼ੁਸ਼੍ਚਨਵਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕਰੂਸ਼, ਪ੍ਰਿਸ਼ਧਰ ਤੇ ਪਾਂਸ਼ੂ ਨੌਂਵੇਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਵੈ ਤਥਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਸਪ੍ਤਮਂ ਚੈਤਦਨ੍ਤਰਮ੍
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸੱਤਵਾਂ ਹੈ।
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਭੂਯਃ ਕਿਂ ਕਥਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹੋਰ ਕਿਉਂ ਦੱਸਾਂ?
ਤृਤੀਯਂ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍ਪਾਦਂ ਸੋਪੋਦ੍ਧਾਤਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਯ
ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਮੇਤ, ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।
ਪਾਦਂ ਸਮੁਚ੍ਚਯਾਦ੍ਵਿਪ੍ਰਾ ਗਦਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਤ
ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਭਾਗ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ।
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਨਿਸਰ੍ਗਂ ਸ਼ृਣੁਤ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀਂ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣੋ।
ਮਹ ਦੇਵਗਣੈਸ਼੍ਚੈਵ ऋषਿਭਿਰ੍ਦਾਨਵੈਸ੍ਸਹ
ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ,
ਮਾਨੁषੈਃ ਪਸ਼ੁਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਪਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ਸ੍ਥਾਵਰੈਃ ਸਹ
ਮਨੁੱਖਾਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ,
ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਸਰ੍ਗਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ
ਮੈਂ ਵਿਵਸਵਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੇਂऽਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਪ੍ਤਾਸਨ੍ਯੇ ਮਹਰ੍षਯਃ
ਪਿਛਲੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ ਸਨ।
ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚ ऋषੀਣਾਂ ਚ ਭृਗ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਮਹੌਜਸਾਮ੍
ਡਕਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ,
ਭੂਯਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਸ੍ਤ੍ਵੇਵਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਸਪ੍ਤ ਮਾਨਸਾਃ
ਫਿਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਜਨਮੇ, ਸੱਤ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
ਪ੍ਰਜਾਸਂਤਾਨਕृਦ੍ਭਿਸ੍ਤੈਰੁਤ੍ਪਦਦ੍ਭਿਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।
ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਸੂਤਿਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਜ੍ਞਾਨਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਪੁਨਰਾਪੂਰਿਤਃ ਸਰ੍ਵੋ ਗ੍ਰਹਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਿਤਃ
ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਫਿਰ ਭਰ ਗਿਆ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ।
ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵੇ ਕਲ੍ਪਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਨ੍ਨੋ ਨਿਗਦ ਸਤ੍ਤਮ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ; ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੰਗਾ।
ਮਨੋਰਨ੍ਤਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਕਿਲ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨਵੰਤਰ ਆ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਹੋਇਆ।
ਉਪਪਨ੍ਨਾ ਜਨੇ ਲੋਕੇ ਸਕृਦਾਗਮਨਾਸ੍ਤੁ ਤ
ਜਨਤਾ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਏਤ ਏਵ ਮਹਾਭਾਗਾ ਵਰੁਣੇ ਵਿਤਤੇ ऽਧ੍ਵਰੇ
ਇਹੀ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ, ਵਰੁਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ ਸਨ।
ਪਿਤਾਮਹਾਤ੍ਮਜਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਨ੍ਨਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਿਤਾਮਾਹ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ; ਉਹ ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਬਣੇ।
ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੇਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਸृष੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤੇ ਭਵੇਨ ਤੁ
ਸ੍ਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਆਏ ਸਨ।
ਦੇਵਸ੍ਯ ਮਹਤੋ ਯਜ੍ਞੇ ਵਾਰੁਣੀਂ ਬਿਭ੍ਰਤਸ੍ਤਨੁਮ੍
ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਵਾਰੁਣੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ,
ऋषਯੋ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਦੀਰ੍ਘੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਿਤਿ ਨਃ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਉਸ ਲੰਮੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ; ਅਸੀਂ ਇਹ ਦੂਜੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚੈਵ ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਹ੍ਯष੍ਟੌ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ
ਅਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ—ਇਹ ਅੱਠ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।
ਯਜ੍ਞਾਙ੍ਗਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵषਠ੍ਕਾਰਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਾਨ੍
ਯਜਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਅਤੇ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਵੀ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹੋਏ,
ऋਗ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚਾਭਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਯਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਮਵਿਭੂषਿਤਃ
ਉਥੇ ਰਿਗਵੇਦ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ੍ਥਿਤੋ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਸਂਪृਕ੍ਤਃ ਸੂਕ੍ਤਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਨ੍ਤ੍ਰਵਾਨ੍
ਯਜਨ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ, ਸੁਕਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ,
ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਃ ਸਂਭृਤੋ ऽਭਵਤ੍
ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਆਦਿ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਿਰਸਯੋਗੈਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਸ਼ਰੀਰਸ਼ਿਰੋ ऽਭਵਤ੍
ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਦੋ ਰੂਪ ਅਤੇ ਦੋ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਆਸ਼੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਵषਟ੍ਕਾਰੋ ਨਿਗ੍ਰਹਪ੍ਰਗ੍ਰਹਾਵਪਿ
ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਆਧਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਿਗ੍ਰਹ ਤੇ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹ ਵੀ।