ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਦ੍ਧ੍ਯੇਤ ਤ੍ਸਮृਤਂ ਲੋਕਤ੍ਰਯਂ ਦ੍ਵਿਜੈਃ
ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਵ੍ਯਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਦਿਵਂ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ਤੇषਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਾਧਨਮ੍
ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਢੰਗ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਭੂਰਿਤਿ ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭੂਰ੍ਲੋਕੋ ऽਯਮਭੂਤ੍ਤਦਾ
ਭੂ ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲਾਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਭੂਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਭੂਤਤ੍ਵਾਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਚੈਵ ਭੂਰ੍ਲੋਕੋ ऽਯਮਭੂਤ੍ਤਤਃ
ਇਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੇ ਵੇਖਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭੂਲੋਕ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।
ਭੂਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ਭਵਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪੁਨਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ 'ਭੂਵ' ਸ਼ਬਦ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਭਵਨਾਤ੍ਤੁ ਭੁਵਲ੍ਲੋਕੋ ਨਿਰੁਤ੍ਤਯਾ ਹਿ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਭਵਨ ਤੋਂ, ਭੁਵਰਲੋਕ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ।
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਤੁ ਤਥਾ ਲੋਕੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪੁਨਃ
ਜਦੋਂ ਦੂਜਾ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਉਚਾਰਿਆ।
ਅਨਾਗਤੇ ਭਵ੍ਯ ਇਤ ਸ਼ਬ੍ਦ ਏष ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਅਜੇ ਆਉਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ 'ਭਵਿਆ' ਸ਼ਬਦ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਰਿਤੀਯਂ ਸ੍ਮृਤਾ ਭੂਮਿਰਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਭੁਵਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
'ਭੂ' ਧਰਤੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ 'ਭੂਵ' ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਜੋਂ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵ੍ਯਾਹਾਰੈਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਵ੍ਯਾਹृਤਯੋ ऽਭਵਨ੍
ਇਹ ਤਿੰਨ ਉਚਾਰਣ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਿਆਹ੍ਰਤੀਆਂ ਬਣੀਆਂ।
ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਭੂਤਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਭਵ੍ਯਸ੍ਯ ਭਵਤਸ੍ਤਥਾ
ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਕਰਕੇ—
ਪ੍ਰਧਾਨਭੂਤਾ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਗੁਣਭੂਤਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਇੰਦਰ, ਤੇ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਵੀ—
ਯਜ੍ਞਗਨ੍ਧਰ੍ਵਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਪਿਸ਼ਾਚੋ ਰਗਮਾਨੁषਾਃ
ਯਜਨ, ਗੰਧਰਵ, ਰਾਖਸ਼, ਪਿਸਾਚ ਤੇ ਮਨੁੱਖ—
ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਗੁਰਵੋ ਨਾਥਾ ਰਾਜਾਨਃ ਪਿਤਰੋ ਹਿ ਤੇ
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਅਧਿਆਪਕ, ਨਾਥ, ਰਾਜੇ ਤੇ ਪਿਤਰ ਵੀ ਉਹੀ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸਮਾਸਤਃ
ਇਹ ਇੰਦਰਾਂ ਦੀ ਲਕੜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਗਾਧਿਜਃ ਕੌਸ਼ਿਕੋ ਧੀਮਾਨ੍ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਤਪਾਃ
ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ—
ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸੁਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਭਰਦ੍ਵਾਜੋ ਮਹਾ ਯਸ਼ਾਃ
ਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਭਰਦਵਾਜ, ਵੱਡੀ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ—
ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੋ ऽਤ੍ਰਿਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਕੋਸ਼ਃ ਸਪਞ੍ਚਮਃ
ਸਵਾਯੰਭੂ, ਅਤ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਕੋਸ਼ ਪੰਜਵਾਂ ਹਨ।
ਵਤ੍ਸਰਃ ਕਾਸ਼੍ਯਪਸ਼੍ਯੈਵ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਸਾਧੁਸਂਮਤਾਃ
ਵਤਸਰ ਤੇ ਕਾਸ਼ਯਪ—ਇਹ ਸੱਤੋ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਸ਼੍ਚ ਨृਗਸ਼੍ਚੈਵ ਧृष੍ਟਃ ਸ਼ਰ੍ਯਾਤਿਰੇਬ ਚ
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ, ਨ੍ਰਿਗ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਵੀ—
ਕਰੂषਸ਼੍ਚ ਪृषਧ੍ਰਸ਼੍ਚ ਪਾਂਸ਼ੁਸ਼੍ਚਨਵਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕਰੂਸ਼, ਪ੍ਰਿਸ਼ਧਰ ਤੇ ਪਾਂਸ਼ੂ ਨੌਂਵੇਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਵੈ ਤਥਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਸਪ੍ਤਮਂ ਚੈਤਦਨ੍ਤਰਮ੍
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸੱਤਵਾਂ ਹੈ।
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਭੂਯਃ ਕਿਂ ਕਥਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹੋਰ ਕਿਉਂ ਦੱਸਾਂ?
ਤृਤੀਯਂ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍ਪਾਦਂ ਸੋਪੋਦ੍ਧਾਤਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਯ
ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਮੇਤ, ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।
ਪਾਦਂ ਸਮੁਚ੍ਚਯਾਦ੍ਵਿਪ੍ਰਾ ਗਦਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਤ
ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਭਾਗ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ।
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਨਿਸਰ੍ਗਂ ਸ਼ृਣੁਤ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀਂ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣੋ।
ਮਹ ਦੇਵਗਣੈਸ਼੍ਚੈਵ ऋषਿਭਿਰ੍ਦਾਨਵੈਸ੍ਸਹ
ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ,
ਮਾਨੁषੈਃ ਪਸ਼ੁਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਪਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ਸ੍ਥਾਵਰੈਃ ਸਹ
ਮਨੁੱਖਾਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ,
ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਸਰ੍ਗਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ
ਮੈਂ ਵਿਵਸਵਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੇਂऽਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਪ੍ਤਾਸਨ੍ਯੇ ਮਹਰ੍षਯਃ
ਪਿਛਲੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ ਸਨ।