ਮਾਰੀਚਾਤ੍ਕਸ਼੍ਯਪਾਦ੍ਦੇਵਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਪਰਮਰ੍षਯਃ
ਮਾਰੀਚ ਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੋਟ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜਨਮ ਲਏ।
ਭृਗਵੋਂऽਗਿਰਸਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ऽष੍ਠੌ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਭ੍ਰਿਗੁ ਤੇ ਅੰਗਿਰਸ, ਇਹ ਅੱਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਧ੍ਯਾਸ਼੍ਯ ਵਸਵੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਗਣਾਃ
ਸਾਧਿਆ, ਵਸੁ, ਵਿਸ਼ਵੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਮੂਹ ਹਨ।
ਵੈਵਸ੍ਵਤੇਂऽਤਰੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤ੍ਯੇ ਤੇ ਛਨ੍ਦਜਾ ਮਤਾਃ
ਇਸ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਚਾਹ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਸਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਮਾਰੀਚੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸਾਂਪ੍ਰਤਃ ਸ਼ੁਭਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਰੀਚ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾ ਯੇ ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਚ ਯੇ
ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ—
ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਨ੍ਨਾਥਾਃ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਃ ਪੁਰਨ੍ਦਰਾਃ
ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਰੰਦਰ—
ਸਰ੍ਵੈਃ ਕ੍ਰਤੁਸ਼ਤੇਨੇष੍ਟਂ ਪृਥਕ੍ਛਤਗੁਣੇਨ ਤੁ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਯਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਅਭਿਭੂਯਾਵਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮਾਦ੍ਯੈਃ ਕਾਰਣੈਰਪਿ
ਉਹ ਧਰਮ ਆਦਿ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਨ੍ਨਾਥਾ ਯਥਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣਵਃ
ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਡੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ।
ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਦ੍ਧ੍ਯੇਤ ਤ੍ਸਮृਤਂ ਲੋਕਤ੍ਰਯਂ ਦ੍ਵਿਜੈਃ
ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਵ੍ਯਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਦਿਵਂ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ਤੇषਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਾਧਨਮ੍
ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਢੰਗ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਭੂਰਿਤਿ ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭੂਰ੍ਲੋਕੋ ऽਯਮਭੂਤ੍ਤਦਾ
ਭੂ ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲਾਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਭੂਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਭੂਤਤ੍ਵਾਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਚੈਵ ਭੂਰ੍ਲੋਕੋ ऽਯਮਭੂਤ੍ਤਤਃ
ਇਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੇ ਵੇਖਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭੂਲੋਕ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।
ਭੂਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ਭਵਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪੁਨਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ 'ਭੂਵ' ਸ਼ਬਦ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਭਵਨਾਤ੍ਤੁ ਭੁਵਲ੍ਲੋਕੋ ਨਿਰੁਤ੍ਤਯਾ ਹਿ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਭਵਨ ਤੋਂ, ਭੁਵਰਲੋਕ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ।
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਤੁ ਤਥਾ ਲੋਕੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪੁਨਃ
ਜਦੋਂ ਦੂਜਾ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਉਚਾਰਿਆ।
ਅਨਾਗਤੇ ਭਵ੍ਯ ਇਤ ਸ਼ਬ੍ਦ ਏष ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਅਜੇ ਆਉਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ 'ਭਵਿਆ' ਸ਼ਬਦ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਰਿਤੀਯਂ ਸ੍ਮृਤਾ ਭੂਮਿਰਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਭੁਵਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
'ਭੂ' ਧਰਤੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ 'ਭੂਵ' ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਜੋਂ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵ੍ਯਾਹਾਰੈਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਵ੍ਯਾਹृਤਯੋ ऽਭਵਨ੍
ਇਹ ਤਿੰਨ ਉਚਾਰਣ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਿਆਹ੍ਰਤੀਆਂ ਬਣੀਆਂ।
ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਭੂਤਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਭਵ੍ਯਸ੍ਯ ਭਵਤਸ੍ਤਥਾ
ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਕਰਕੇ—
ਪ੍ਰਧਾਨਭੂਤਾ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਗੁਣਭੂਤਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਇੰਦਰ, ਤੇ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਵੀ—
ਯਜ੍ਞਗਨ੍ਧਰ੍ਵਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਪਿਸ਼ਾਚੋ ਰਗਮਾਨੁषਾਃ
ਯਜਨ, ਗੰਧਰਵ, ਰਾਖਸ਼, ਪਿਸਾਚ ਤੇ ਮਨੁੱਖ—
ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਗੁਰਵੋ ਨਾਥਾ ਰਾਜਾਨਃ ਪਿਤਰੋ ਹਿ ਤੇ
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਅਧਿਆਪਕ, ਨਾਥ, ਰਾਜੇ ਤੇ ਪਿਤਰ ਵੀ ਉਹੀ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸਮਾਸਤਃ
ਇਹ ਇੰਦਰਾਂ ਦੀ ਲਕੜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਗਾਧਿਜਃ ਕੌਸ਼ਿਕੋ ਧੀਮਾਨ੍ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਤਪਾਃ
ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ—
ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸੁਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਭਰਦ੍ਵਾਜੋ ਮਹਾ ਯਸ਼ਾਃ
ਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਭਰਦਵਾਜ, ਵੱਡੀ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ—
ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੋ ऽਤ੍ਰਿਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਕੋਸ਼ਃ ਸਪਞ੍ਚਮਃ
ਸਵਾਯੰਭੂ, ਅਤ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਕੋਸ਼ ਪੰਜਵਾਂ ਹਨ।
ਵਤ੍ਸਰਃ ਕਾਸ਼੍ਯਪਸ਼੍ਯੈਵ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਸਾਧੁਸਂਮਤਾਃ
ਵਤਸਰ ਤੇ ਕਾਸ਼ਯਪ—ਇਹ ਸੱਤੋ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਸ਼੍ਚ ਨृਗਸ਼੍ਚੈਵ ਧृष੍ਟਃ ਸ਼ਰ੍ਯਾਤਿਰੇਬ ਚ
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ, ਨ੍ਰਿਗ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਵੀ—