ਦੌਹਿਤ੍ਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸੋਮਸ੍ਯ ਕਥਂ ਸ਼੍ਰ੍ਵਸ਼ੁਰਤਾਂ ਗਤਃ
ਸੋਮ ਦਾ ਦੋਹਿਤਾ ਸ਼੍ਰਵਸ਼ੁਰਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ?
ऋषਯੋ ऽਤ੍ਰ ਨ ਸੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਯੇ ਜਨਾਃ
ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਪੁਨਸ਼੍ਚੈਵ ਨਿਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ
ਉਹ ਮੁੜ ਰੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਉੱਥੇ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਤਪ ਏਵ ਗਰੀਯੋ ऽਭੂਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਰਣਮ੍
ਤਪ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ।
ਪ੍ਰਜਾਵਾਨਾਯੁषਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵੰਸ ਚਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਫਲ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ षਟ੍ ਨਿਸਰ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਕਾਃ
ਇਹ ਛੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ, ਜੋ ਹਰ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਏਤੇ ਸਰ੍ਗਾ ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।
ਅਨ੍ਯੂਨਾਨਤਿਰਿਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਗਾ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ
ਵਿਵਸਵਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਨਾ ਘੱਟ ਹਨ, ਨਾ ਵੱਧ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਏਤਾਨੇਵ ਗੁਣਾਨੇਤਿ ਯਃ ਪਠਨ੍ਨਨਸੂਯਕਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਗੁਣ ਨਿਰ-ਵੈਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਸਵ੍ਯਾਸਤਃ ਸਰ੍ਗਂ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਤ
ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ।
ਮਾਰੀਚਾਤ੍ਕਸ਼੍ਯਪਾਦ੍ਦੇਵਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਪਰਮਰ੍षਯਃ
ਮਾਰੀਚ ਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੋਟ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜਨਮ ਲਏ।
ਭृਗਵੋਂऽਗਿਰਸਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ऽष੍ਠੌ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਭ੍ਰਿਗੁ ਤੇ ਅੰਗਿਰਸ, ਇਹ ਅੱਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਧ੍ਯਾਸ਼੍ਯ ਵਸਵੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਗਣਾਃ
ਸਾਧਿਆ, ਵਸੁ, ਵਿਸ਼ਵੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਮੂਹ ਹਨ।
ਵੈਵਸ੍ਵਤੇਂऽਤਰੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤ੍ਯੇ ਤੇ ਛਨ੍ਦਜਾ ਮਤਾਃ
ਇਸ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਚਾਹ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਸਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਮਾਰੀਚੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸਾਂਪ੍ਰਤਃ ਸ਼ੁਭਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਰੀਚ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾ ਯੇ ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਚ ਯੇ
ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ—
ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਨ੍ਨਾਥਾਃ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਃ ਪੁਰਨ੍ਦਰਾਃ
ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਰੰਦਰ—
ਸਰ੍ਵੈਃ ਕ੍ਰਤੁਸ਼ਤੇਨੇष੍ਟਂ ਪृਥਕ੍ਛਤਗੁਣੇਨ ਤੁ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਯਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਅਭਿਭੂਯਾਵਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮਾਦ੍ਯੈਃ ਕਾਰਣੈਰਪਿ
ਉਹ ਧਰਮ ਆਦਿ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਨ੍ਨਾਥਾ ਯਥਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣਵਃ
ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਡੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ।
ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਦ੍ਧ੍ਯੇਤ ਤ੍ਸਮृਤਂ ਲੋਕਤ੍ਰਯਂ ਦ੍ਵਿਜੈਃ
ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਵ੍ਯਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਦਿਵਂ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ਤੇषਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਾਧਨਮ੍
ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਢੰਗ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਭੂਰਿਤਿ ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭੂਰ੍ਲੋਕੋ ऽਯਮਭੂਤ੍ਤਦਾ
ਭੂ ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲਾਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਭੂਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਭੂਤਤ੍ਵਾਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਚੈਵ ਭੂਰ੍ਲੋਕੋ ऽਯਮਭੂਤ੍ਤਤਃ
ਇਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੇ ਵੇਖਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭੂਲੋਕ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।
ਭੂਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ਭਵਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪੁਨਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ 'ਭੂਵ' ਸ਼ਬਦ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਭਵਨਾਤ੍ਤੁ ਭੁਵਲ੍ਲੋਕੋ ਨਿਰੁਤ੍ਤਯਾ ਹਿ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਭਵਨ ਤੋਂ, ਭੁਵਰਲੋਕ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ।
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਤੁ ਤਥਾ ਲੋਕੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪੁਨਃ
ਜਦੋਂ ਦੂਜਾ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਉਚਾਰਿਆ।
ਅਨਾਗਤੇ ਭਵ੍ਯ ਇਤ ਸ਼ਬ੍ਦ ਏष ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਅਜੇ ਆਉਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ 'ਭਵਿਆ' ਸ਼ਬਦ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਰਿਤੀਯਂ ਸ੍ਮृਤਾ ਭੂਮਿਰਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਭੁਵਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
'ਭੂ' ਧਰਤੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ 'ਭੂਵ' ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਜੋਂ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵ੍ਯਾਹਾਰੈਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਵ੍ਯਾਹृਤਯੋ ऽਭਵਨ੍
ਇਹ ਤਿੰਨ ਉਚਾਰਣ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਿਆਹ੍ਰਤੀਆਂ ਬਣੀਆਂ।