ਏਵਂ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇष੍ਵਿਹ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪृਥੋਸ੍ਤੁ ਪੁਤ੍ਰੌ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਜਜ੍ਞਾਤੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ਦ੍ਧਿਪਾषਨੌ
ਪ੍ਰਥੂ ਦੇ ਦੋ ਬਹਾਦਰ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਜਨਮ ਲਏ।
ਹਵਿਰ੍ਧਾਨਾਤ੍षਡਾਗ੍ਨੇਯੀ ਧਿषਣਾਜਨਯਤ੍ਸੁਤਾਨ੍
ਹਵਿਰਧਾਨ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਧੀ ਧਿਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਏ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ਮਹਾਨਾਸੀਤ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਉੱਤਮ ਸੀ, ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਰਤਾਜ ਬਣਿਆ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਗ੍ਰਾਃ ਕੁਸ਼ਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹ੍ਯਸੌ
ਉਸ ਦੀ ਕੁਸ਼ ਘਾਸ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿ ਆਖਿਆ ਗਿਆ।
ਮਹਤਸ੍ਤਪਸਃ ਪਾਰੇ ਸਵਰ੍ਣਾਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਵੱਡੀ ਤਪस्या ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਵਰਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਸਰਤਾਜ ਜਨਮਿਆ।
ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪ੍ਰਚੇਤਸੋ ਨਾਮ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਪਾਰਗਾਨ੍
ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨਾਂ ਨਾਲ, ਧਨੁਰਵੈਦ ਦੇ ਪੂਰੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਦਸ਼ਵਰ੍ष ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਮੁਦ੍ਰਸਲਿਲੇਸ਼ਯਾਃ
ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।
ਅਰਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਾਮਾਵਬ੍ਰੁਰ੍ਬਭੂਵਾਥ ਪ੍ਰਜਾਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਜਦ ਕੋਈ ਰੱਖਵਾਲਾ ਨਾ ਸੀ, ਰੁੱਖ ਅਣਕਾਬੂ ਵਧ ਗਏ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਘਟ ਹੋ ਗਈ।
ਨਾਸ਼ਕਨ੍ਮਾਰੁਤੋ ਵਾਤੁਂ ਵृਤ੍ਤਂ ਖਮਭਵਦ੍ਦ੍ਰੁਮੈਃ
ਹਵਾ ਚੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕੀ, ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ।
ਤਦੁਪਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਤਪਸਾ ਸਰ੍ਵੇ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਚੇਤਸਃ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ,
ਉਨ੍ਮੂਲਾਨਥ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਵਾਯੁਰਸ਼ੋषਯਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜਿਆ, ਤੇ ਹਵਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦਿੱਤਾ।
ਦ੍ਰੁਮਕ੍ਸ਼ਯਮਥੋ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਿष੍ਟੇषੁ ਸ਼ਾਖਿषੁ
ਜਦ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਕੁਝ ਡਾਲੀਆਂ ਹੀ ਬਚੀਆਂ,
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਸਤ੍ਯਂ ਲੋਕਸਂਤਾਨਕਾਰਣਾਤ੍
ਜਗਤ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਲਈ ਸਚਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ,
ਵृਕ੍ਸ਼ਾਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤ੍ਯਾਂ ਜਨਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਮਗ੍ਨਿਮਾਰੁਤੌ
ਰੁੱਖ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ; ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਹੋਣ ਦਿਓ।
ਭਵਿष੍ਯਜ੍ਜਨਤਾ ਹ੍ਯੇषਾ ਧृਤਾ ਗਰ੍ਭੇਣ ਵੈ ਮਯਾ
ਇਹ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੈ।
ਭਾਰ੍ਯਾ ਭਵਤੁ ਵੋ ਹ੍ਯੇषਾ ਸੋਮਗਰ੍ਭਾ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਾ
ਇਹ ਔਰਤ, ਜਿਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਲੀ ਗਈ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇ।
ਅਸ੍ਯਾਮੁਤ੍ਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸਮਰਥ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਦਕਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ।
ਅਗ੍ਨਿਨਾਗ੍ਨਿਸਮੋ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਂਵਰ੍ਦ੍ਧਯਿष੍ਯਤਿ
ਉਹ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਏਗਾ।
ਸਂਤ੍ਦृਤ੍ਯ ਕੋਪਂ ਵृਕ੍ਸ਼ੇਭ੍ਯਃ ਪਤ੍ਨੀਂ ਧਰ੍ਮੇਣ ਮਾਰਿषਾਮ੍
ਉਹ ਵ੍ਰੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਰੋਕ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇਗਾ।
ਦਸ਼ਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਚੇਤੋਭ੍ਯੋ ਮਾਰਿषਾਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦਸ ਪ੍ਰਚੇਤਸਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ।
ਅਸृਜਨ੍ਮਨਸਾ ਤ੍ਵਾਦੌ ਪ੍ਰਜਾ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ऽਥ ਮੈਥੁਨਾਤ੍
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਮਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਵ ਬਣਾਏ, ਫਿਰ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ।
ਵਿਸृਜ੍ਯ ਮਨਸਾ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦਸृਜਤ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ
ਦਕਸ਼ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਬਣਾਇਆ, ਫਿਰ ਔਰਤਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।
ਕਾਲਸ੍ਯ ਨਯਨੇ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਮਿਨ੍ਦਵੇ
ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਤਾਈ (੨੭) ਉਹਨੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਦ੍ਵੇ ਚੈਵ ਬਹੁਪੁਤ੍ਰਾਯ ਦ੍ਵੇ ਚੈਵਾਙ੍ਗਿਰਸੇ ਤਥਾ
ਦੋ ਬਹੁਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਤੇ ਦੋ ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਅਨ੍ਤਰਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਥ ਮਨੋਃ षष੍ਠਂ ਤੁ ਗੀਯਤੇ
ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਯੁਗ ਅਤੇ ਮਨੂ ਦੇ ਯੁਗ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਛੇਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਸੁਦੇਵਾਃ ਖਗਾ ਗਾਵੋ ਨਾਗਾ ਦਿਤਿਜਦਾਨਵਾਃ
ਵਸੁਦੇਵ, ਪੰਛੀ, ਗਾਂ, ਸੱਪ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—
ਸਂਕਲ੍ਪਾਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਾਸਾਂ ਸृष੍ਟਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇੱਛਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਹੋਈ।
ਸਂਭਵਃ ਕਥਿਤਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਥਂ ਪ੍ਰਾਚੇ ਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਪੁਨਰ੍ਲੇਭੇ ਮਹਾਤਪਾਃ
ਤੂੰ, ਮਹਾਤਪਸੀ, ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦਰਜਾ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ?