ਵੈਵਸ੍ਵਤੋ ਯਮਸ੍ਤ੍ਵਾਸੀਤ੍ਤੇषਾਂ ਵਤ੍ਸਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍
ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ, ਵੱਛਾ ਵੈਵਸਵਤ ਯਮ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ।
ਅਸੁਰੈਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਚਾਪਿ ਪੁਨਰ੍ਦੁਗ੍ਧਾ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ
ਅਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦੁੱਧਿਆ ਗਿਆ।
ਵਿਰੋਚਨਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਹ੍ਰਾਦਿਰ੍ਵਤ੍ਸਸ੍ਤੇषਾਂ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵਿਰੋਚਨ ਵੱਛਾ ਸੀ, ਤੇ ਪ੍ਰਹਰਾਦ, ਜਿਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੀ।
ਪਾਯਸਾ ਤੇ ਚ ਮਾਯਾਭਿਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਾਯਾਵਿਨੋ ऽਸੁਰਾਃ
ਉਹ ਸਭ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਦੂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਕੱਢਦੇ ਸਨ; ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮਾਹਰ ਸਨ।
ਨਾਗੈਸ੍ਤੁ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਦੁਗ੍ਧਾ ਵਤ੍ਸਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਕ੍ਸ਼ਕਮ੍
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਤਕਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾਕੇ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ।
ਤੇषਾਂ ਵੈ ਵਾਸੁਕਿਰ੍ਦੇਗ੍ਧਾ ਕਾਦ੍ਰਵੇਯਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍
ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕਾਦਰੂ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਵਾਸੁਕੀ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਤੇਨੈਵ ਵਰ੍ਤ੍ਤਯਨ੍ਤ੍ਯੁਗ੍ਰਾ ਮਹਾਕਾਯਾ ਵਿषੋਲ੍ਬਣਾਃ
ਉਸ ਦੁੱਧ ਨਾਲ, ਉਗਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨਾਗ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਆਮਪਾਤ੍ਰੇ ਪੁਨਰ੍ਦੁਗ੍ਧਾ ਤ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਧਾਨਪ੍ਰਿਯਂ ਮਹੀ
ਫੇਰ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੱਚੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ ਜੋ ਲੁਕਵੇ ਧਨ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਲਈ ਸੀ।
ਦੋਗ੍ਧਾ ਰਜਤਨਾਭਸ੍ਤੁ ਪਿਤਾ ਮਣਿਧਰਸ੍ਯ ਯਃ
ਮਣੀਧਰ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜਿਸਦੀ ਨਾਭੀ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਤੇਨ ਤੇ ਵਰ੍ਤ੍ਤਯਨ੍ਤੀਤਿ ਪਰਮਰ੍ਥਤਯਾ ਚ ਹ
ਉਸਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਵੈ ਦੋਗਧਾ ਤੇषਾਮਾਸੀਤ੍ਕੁਬੇਰਕਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ, ਤੇ ਕੁਬੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਛਾ ਸੀ।
ਕਪਾਲਪਾਤ੍ਰੇ ਨਿਰ੍ਦੁਗ੍ਧਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਦ੍ਧਨਂ ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ
ਖੋਪੜੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿਚ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੁਕਵੇ ਧਨ ਮਿਲਿਆ।
ਪਦ੍ਮਪਾਤ੍ਰੇ ਪੁਨਰ੍ਦੁਗ੍ਧਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਸ ਰੋਗਣੈਃ
ਫੇਰ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਮਲ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ।
ਤੇषਾਂ ਵਸੁਰੁਚਿਸ੍ਤ੍ਵਾਸੀਦ੍ਦੋਗ੍ਧਾ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮੁਨੇਃ ਸ਼ੁਭਃ
ਉਹਨਾਂ ਲਈ, ਵਸੁਰੁਚਿ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਸ਼ੈਲੈਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਦੁਗ੍ਧਾ ਪੁਨਰ੍ਦੇਵੀ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਫੇਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ।
ਵਤ੍ਸਸ੍ਤੁ ਹਿਮਵਾਨਾਸੀਦ੍ਦੋਗ੍ਧਾ ਮੇਰੁਰ੍ਮਹਾਗਿਰਿਃ
ਹਿਮਵਤ ਵੱਛਾ ਸੀ, ਤੇ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ ਮੇਰੂ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਵੀਰੁਦ੍ਭਿਃ ਪੁਨਰ੍ਦੁਗ੍ਧਾ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੇ ਫੇਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ।
ਕਾਮਧੁਕ੍ ਪੁष੍ਪਿਤਃ ਸ਼ਾਲਃ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ੋ ਵਤ੍ਸੋ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਾਮ੍
ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਲਾ ਰੁੱਖ ਕਾਮਧੇਨੂ ਸੀ, ਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਪਲਕਸ਼ ਰੁੱਖ ਵੱਛਾ ਸੀ।
ਸੈਵ ਧਾਤ੍ਰੀ ਵਿਧਾਤ੍ਰੀ ਚ ਧਾਰਣੀ ਚ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ
ਉਹ ਧਾਤਰੀ, ਵਿਧਾਤਰੀ, ਧਾਰਣੀ ਤੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਰਾਚਰਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਯੋਨਿਰੇਵ ਚ
ਉਹ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਲੋਕ ਦੀ ਨੀਂਹ ਤੇ ਜਣਨੀ ਹੈ।
ਵਸੁ ਧਤ੍ਤੇ ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਸੁਧਾ ਸੇਤਿ ਗੀਯਤੇ
ਉਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਧਨ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ 'ਵਸੁਧਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨੇਯਂ ਮੇਦਿਨੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਨਿਰੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਭਿਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਨੂੰ 'ਮੇਦਿਨੀ' ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦੁਹਿਤृਤ੍ਵਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਪृਥਿਵੀ ਪਠ੍ਯਤੇ ਤਤਃ
ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ, ਤਦੋਂ ਉਸਨੂੰ 'ਪ੍ਰਥਵੀ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਯਾਕਰਵਤੀ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪਤ੍ਤਨਾਕਰਮਾਲਿਨੀ
ਉਹ ਧਰਤੀ ਆਕਾਰਵਤ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਏਵਂਪ੍ਰਭਾਵੋਰਾਜਾਸੀਦ੍ਵੈਨ੍ਯਃ ਸਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ 'ਵੈਨਯ' ਸੀ ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭਾਗੈਰ੍ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਪਾਰਗੈਃ
ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੱਭਦੇ ਸਨ।
ਪਾਰ੍ਥਿਵੈਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭਾਗੈਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਦ੍ਭਿਰ੍ਮਹਦ੍ਯਸ਼ਃ
ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜੇ ਵੀ ਲੱਭਦੇ ਸਨ।
ਯੋਧੈਰਪਿ ਚ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਕਾਮੈਰ੍ਜਯਂ ਯੁਧਿ
ਉਸਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਯੋਧੇ ਵੀ ਲੱਭਦੇ ਸਨ।
ਯੋ ਹਿ ਯੋਦ੍ਧਾ ਰਣਂ ਯਾਤਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਪृਥੁਂ ਨृਪਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਯੋਧਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਥਵੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਸੀ—
ਵੈਸ਼੍ਯੈਰਪਿ ਚ ਰਾਜਰ੍षਿਰ੍ਵੇਸ਼੍ਯਵृਤ੍ਤਿਮਿਹਾਸ੍ਥਿਤੈਃ
ਰਾਜਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਹ ਵੈਸ਼ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਜੋ ਵਪਾਰਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।