ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਯੇਨਾਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਵ ਪ੍ਰੋਚੁਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵਿਨੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਕਿਹੜਾ ਸਤੁਤਿ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰੀਏ? ਚਮਕਦੇ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਜ੍ਞਾਨਸ਼ੀਲੋ ਵਦਾਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇष੍ਵਪਰਜਿਤਃ
ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਜਿੱਤ ਹੈ।
ਯਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕृਤਵਾਨ੍ ਪृਥੁਃ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮਹਾਬਲਃ
ਮਹਾਬਲੀ ਪ੍ਰਥੂ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ।
ਤਤਸ੍ਤਵਾਨ੍ਤੇ ਸੁਪ੍ਰੀਤਃ ਪृਥੁਃ ਪ੍ਰਾਦਾਤ੍ਪ੍ਰਜੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਫਿਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਥੂ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਤਦਾਦਿ ਪृਥਿਵੀਪਾਲਾਃ ਸ੍ਤੂਯਨ੍ਤੇ ਸੂਤਮਾਗਧੈਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੂਤ ਤੇ ਮਾਗਧਾ ਵਲੋਂ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾ ਊਚੁਰ੍ਮਹਰ੍षਯਃ
ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ।
ਤਤੋ ਵੈਨ੍ਯਂ ਮਹਾਭਾਗਂ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਮਭਿਦੁਦ੍ਰੁਵੁਃ
ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਲੋਕ ਵੈਨਿਆ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।
ਸੋ ऽਭਿਦ੍ਰੁਤਃ ਪ੍ਰਜਾਭਿਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਜਾਹਿਤਚਿਕੀਰ੍षਯਾ
ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
ਤਤੋ ਵੈਨ੍ਯਭਯਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਗੌਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਦ੍ਰਵਨ੍ਮਹੀ
ਫਿਰ, ਵੈਨਿਆ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਈ।
ਸਾ ਲੋਕਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਦੀਨ੍ਗਤ੍ਵਾ ਵੈਨ੍ਯਭਯਾਤ੍ਤਦਾ
ਉਹ ਵੈਨਿਆ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।
ਜ੍ਵਲਦ੍ਭਿਰ੍ਨਿਸ਼ਿਤੈਰ੍ਬਾਣੈਰ੍ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਮਚ੍ਯੁਤਮ੍
ਉਹ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਜਲਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ।
ਅਲਬਨ੍ਤੀ ਤੁ ਸਾ ਤ੍ਰਾਣਂ ਵੈਨ੍ਯਮੇਵਾਨ੍ਵਪਦ੍ਯਤ
ਉਹ ਜਦ ਕਿਤੇ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਆਖਰਕਾਰ ਵੈਨਿਆ ਕੋਲ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।
ਉਵਾਚ ਵੈਨਂ ਨਾਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਧੇ ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਹ ਵੈਨਿਆ ਨੂੰ ਆਖੀ: 'ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ।'
ਮਯਿ ਲੋਕਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਰਾਜਨ੍ਮਯੇਦਂ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਜਗਤ੍
'ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।'
ਸ ਮਾਂ ਨਰ੍ਹਸਿ ਵੈ ਹਨ੍ਤੁਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਚਿਕੀਰ੍षਸਿ
'ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।'
ਉਪਾਯਤਃ ਸਮਾਰਬ੍ਧਾ ਸਰ੍ਵੇ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੁਪਕ੍ਰਮਾਃ
'ਜਦੋਂ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।'
ਅਨ੍ਤਰ੍ਭੂਤਾ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਜਹਿ ਕੋਪਂ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤੇ
'ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਹੇ ਮਹਾਨ, ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦੇ।'
ਸਤ੍ਤ੍ਵषੁ ਪृਥਿਵੀਪਾਲ ਧਮ ਨ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
'ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਬਣਾਈ ਰੱਖ; ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।'
ਕ੍ਰੋਧਂ ਨਿਗृਹ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਵਸੁਧਾਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਗੁੱਸਾ ਦਬਾ ਕੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਏਕਂ ਪ੍ਰਾਣੀ ਬਹੂਨ੍ਵਾਪਿ ਕਰ੍ਮ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਪਾਤਕਮ੍
'ਇੱਕ ਜਾਂ ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਪਾਪ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।'
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਹਤੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ੁਭੇ ਪਾਤਕਂ ਚੋਪਪਾਤਕਮ੍
'ਜੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਜੀਵ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਨਾ ਪਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਰ ਦੋਸ਼।'
ਯਦਿ ਮੇ ਵਚਨਂ ਨਾਦ੍ਯ ਕਰਿष੍ਯਸਿ ਜਗਦ੍ਧਿਤਮ੍
'ਜੇ ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ—'
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਥਯਿਤ੍ਵੇਹ ਪ੍ਰਜਾ ਧਾਰਯਿਤਾ ਸ੍ਵਯਮ੍
'ਇਥੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸੰਭਾਲਣਾ ਪਵੇਗਾ।'
ਸਂਜੀਵਯ ਪ੍ਰਜਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਹ੍ਯਸਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
'ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੀਵਨ ਦੇ; ਤੂੰ ਇਹ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।'
ਨਿਯਚ੍ਛੇਯਂ ਤ੍ਵਦ੍ਵਧਾਰ੍ਥਮੁਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਮੈਂ ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਵਾਂਗਾ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਉਠਿਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਮੇਤਦਹਂ ਰਾਜਨ੍ਵਿਧਾਸ੍ਯਾਮਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾ ਵਿਸ੍ਪਨ੍ਦਮਾਨਂ ਮੇ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਭਾਵਯੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਦੂਧ ਹਿਲਾਉਣ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਧਨੁष੍ਕੋਟ੍ਯਾ ਤਥਾ ਵੈਨ੍ਯਸ੍ਤੇਨ ਸ਼ੈਲਾ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਾਃ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਨਾ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਵਧ ਗਏ।
ਸ੍ਵਭਾਵੇਨਾ ਭਵਤ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਮਾਨਿ ਵਿषਮਾਣਿ ਚ
ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਕਦੇ ਸਮਾਨ ਤੇ ਕਦੇ ਅਸਮਾਨ ਹੋ ਗਈ।
ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਃ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਾ ਗ੍ਰਾਮਾਣਾਂ ਵਾਪਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਜਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੁੰਦੀ ਆਈ ਹੈ।