ਯਕ੍ਸ਼ੈ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਰ੍ਯਥਾ ਪੁਰਾ
ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ,
ਤੇषਾਂ ਪਾਤ੍ਰਵਿਸ਼ੇषਾਂਸ਼੍ਚ ਦੋਗ੍ਧਾਰਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਮੇਵ ਚ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਸ ਭਾਂਡੇ, ਦੁੱਧ ਦੋਹਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਆਪ—
ਯਥਾ ਕ੍ਸ਼ੀਰਵਿਸ਼ੇषਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨੇਵਾਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਜਿਵੇਂ ਦੂਧ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ,
ਕੁਦ੍ਧੈਰ੍ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਵੈਃ ਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਦ੍ਧਿ ਨਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੰਗਾਲਿਆ ਸੀ—ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸ।
ਏਕਾਗ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਯਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੇ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣੋ, ਵਧੀਆ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੋ।
ਵਰ੍ਤ੍ਤਨੀਯਮਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਾਵ੍ਰਤਾਯ ਕਥਞ੍ਚਨ
ਇਹ ਰਸਤਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਕਦੇ ਵੀ ਬਿਨਾ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ।
ਰਹਸ੍ਯਮृषਿਭਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ृਣੁਯਾਦ੍ਯੋ ऽਨਸੂਯਕਃ
ਇਹ ਗੁਪਤ ਬਾਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸੀ ਸੀ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸੁਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਨ ਸ ਸ਼ੋਚੇਤ੍ਕृਤਾਕृਤਮ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਲਈ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਤ੍ਰਿਵਂਸ਼ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹ੍ਯਙ੍ਗੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਅਤ੍ਰਿ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਂਗਾ ਜਨਮਿਆ ਸੀ।
ਜਾਤੋ ਮृਤ੍ਯੁਸੁਤਾਯਾਂ ਵੈ ਸੁਨੀਥਾਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਦੀ ਧੀ ਸੁਨੀਤਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ।
ਸ ਧਰ੍ਮਂ ਵृष੍ਠਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਾਮਾਲ੍ਲੋਕੇष੍ਵਰ੍ਤਤ
ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਇਆ, ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ।
ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸੋ ऽਧਰ੍ਮੇ ਨਿਰਤੋ ऽਭਵਤ੍
ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ।
ਨ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਤਦਾ ਸੋਮਂ ਮਹਾਯਜ੍ਞੇषੁ ਦੇਵਤਾਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੱਡੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਸੋਮ ਨਹੀਂ ਪੀਦੇ ਸਨ।
ਆਸੀਤ੍ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਕ੍ਰੂਰੇਯਂ ਵਿਨਾਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤੇ
ਨਾਸ ਆਉਣ ਤੇ ਇੱਕ ਕਠੋਰ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਹੋਈ ਸੀ।
ਮਯਿ ਯਜ੍ਞਾ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਾ ਮਯਿ ਹੋਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਪਿ
‘ਯਜਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਹਵਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ’—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ।
ਊਚੁਰ੍ਮਹਰ੍षਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਰੀਚਿਪ੍ਰਮੁਖਾਸ੍ਤਦਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਆਖਣ ਲੱਗੇ:
ਤ੍ਵਂ ਮਾ ਕਾਰ੍षੀਰਧਰ੍ਮਂ ਵੈ ਨੈष ਧਰ੍ਮਃ ਸਨਾਤਨਃ
‘ਤੂੰ ਅਧਰਮ ਨਾ ਕਰ; ਇਹ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।’
ਪਾਲਯਿष੍ਯੇ ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੇ ਸਮਯਃ ਕृਤਃ
‘ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ’—ਇਹ ਤੇਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਵਾਅਦਾ ਸੀ।
ਵੇਨਃ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਦਿਤੇਨ ਚ ਕੋਵਿਦਃ
ਵੇਨਾ, ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਜਾਣ-ਬੂਝ ਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਵੀਰ੍ਯਣ ਤਪਸਾ ਸਤ੍ਯੈਰ੍ਮਯਾ ਵਾ ਕਃ ਸਮੋ ਭੁਵਿ
‘ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ, ਤਪ ਤੇ ਸਚਾਈ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੌਣ ਹੈ?’
ਪ੍ਰਭਵਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਂ ਧਰ੍ਮਾਣਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ, ਇਥੋਂ ਹੋਈ।
ਸृਜੇਯਂ ਵਾ ਗ੍ਰਸੇਯਂ ਵਾ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ
ਮੈਂ ਬਣਾਵਾਂ ਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਅਨੁਨੇਤੁਂ ਤਦਾ ਵੇਨਸ੍ਤਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾ ਮਹਰ੍षਯਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੇਨਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।
ਤਤੋ ऽਸ੍ਯ ਵਾਮਹਸ੍ਤਂ ਤੇ ਮਮਨ੍ਥੁਰ੍ਭृਸ਼ਕੋਪਿਤਾਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਮਲਣ ਲੱਗੇ।
ਹ੍ਰਸ੍ਵੋ ऽਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਪੁਰੁषਃ ਕृष੍ਣਸ਼੍ਚਾਪਿ ਬਭੂਵ ਹ
ਉਥੋਂ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨਿਕਲਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਤੇ ਕਾਲਾ ਸੀ।
ਤਮਾਰ੍ਤ੍ਤਂ ਵਿਹ੍ਵਲਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਿषੀਦੇਤ੍ਯਬ੍ਰੁਵਨ੍ਕਿਲ
ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਤੇ ਹਕਬਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਬੈਠ ਜਾ।'
ਧੀਵਰਾਨਸृਜਚ੍ਚਾਪਿ ਵੇਨਕਲ੍ਮषਸਂਭਵਾਨ੍
ਵੇਨਾ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮਛੀਰੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਅਧਰ੍ਮਰੁਚਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਾਨ੍ਵੇਨਕਲ੍ਮषਾਨ੍
ਵੇਨਾ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਲੋਕ ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਝੁਕਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।
ਅਰਣੀਮਿਵ ਸਂਰਬ੍ਧਾ ਮਮਨ੍ਥੁਰ੍ਜਾਤਮਨ੍ਯਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਅਰਣੀਆਂ ਨੂੰ ਰਗੜ ਕੇ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਮਲਣ ਲੱਗੇ।
ਪृਥੋਃ ਕਰਤਲਾਦ੍ਵਾਪਿ ਯਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤਃ ਪृषੁਸ੍ਤਤਃ
ਪ੍ਰਿਥੂ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਿਥੂ ਪਿਆ।