ਅष੍ਟਮੋਨੁਗ੍ਰਹਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਸ੍ਤਾਮਸਸ਼੍ਚ ਸਃ
ਅਠਵੀਂ ਰਚਨਾ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤਵਿਕ ਤੇ ਤਾਮਸਿਕ ਦੋਵੇਂ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਵੈਕृਤਸ਼੍ਚੈਵ ਕੌਮਾਰੋ ਨਵਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਵੈਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਕੌਮਾਰ ਰਚਨਾ ਨੌਵੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੁਦ੍ਧਿਬੁਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤੇਯੁਸ੍ਤਦ੍ਵਰ੍ਗਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤੁ ਵੈ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਮੰਦ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾ ਚ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਸੋ ऽਪਿ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਉਹ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਵਰੇषੁ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿषੁ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ
ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਟਾਪਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੈ।
ਅਥੋ ਸਸਰ੍ਜ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਾਨਸਾਨਾਤ੍ਮਨਃ ਸਮਾਨ੍
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੀਵ ਰਚੇ।
ਸਂਬੁਦ੍ਧ੍ਯ ਚੈਵ ਨਾਮਾਥੋ ਅਪਵृਤ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਮਝ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਜਣੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੇषੁ ਵ੍ਯਰਕ੍ਤੇषੁ ਤਤੋ ऽਨ੍ਯਾਨ੍ਸਾ ਧਕਾਨ੍ਸृਜਨ੍
ਜਦ ਉਹ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹੋਰ ਸਾਧਕ ਰਚੇ।
ਅਭੂਤਸृष੍ਟ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਚੇ ਸ੍ਥਾਨਿਨਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧ ਮੇ
ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਨਾ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਜੋ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗੋ ਦਿਸ਼ਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਵਨਸ੍ਪਤੀਨ੍
ਸੁਰਗ, ਦਿਸਾਵਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਵੀ।
ਲਤਾਃ ਕਾष੍ਠਾਃ ਕਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਃ ਸਂਧਿਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਾਃ
ਲਤਾਵਾਂ, ਲੱਕੜ, ਭਾਂਡੇ, ਪਲ, ਵੇਲੇ, ਰਾਤਾਂ ਤੇ ਦਿਨ—all ਇਹ ਬਣਾਏ ਗਏ।
ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਵਭੀਮਾਨਾਃ ਸ੍ਥਾਨਾਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਨਦੀਆਂ, ਤੇ ਜੋ ਥਾਂ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਉਹ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਪਿਤॄਂਸ਼੍ਚੈਵ ਯੌਰਿਮਾ ਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ, ਤੇ ਜੋ ਜੋੜ ਕੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਰੇ ਹਨ।
ਦਕ੍ਸ਼ੋ ऽਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚ ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਸਾਸृਜਨ੍ਨਵ ਮਾਨਸਾਨ੍
ਦਕ੍ਸ਼, ਅਤ੍ਰੀ ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਨੌ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਏ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਯਥਾਤ੍ਮਕਾਨਾਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯੋਗਿਨਾਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ, ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋੜੇ ਹੋਏਆਂ ਲਈ ਕੀਤਾ।
ਸਂਕਲ੍ਪਂ ਚੈਵ ਧਰ੍ਮ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਪਰ੍ਵਤੌ
ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਪਰਵਤਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਤੇ ਧਰਮ ਰੱਖੇ ਗਏ।
ਸਂਕਲ੍ਪਾਚ੍ਚੈਵ ਸਂਕਲ੍ਪੋ ਜਜ੍ਞੇ ਸੋ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤਯੋਨਿਨਃ
ਨਿਸ਼ਚੇ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ।
ਭृਗੁਸ਼੍ਚ ਹृਦਯਾਜ੍ਜਜ੍ਞੇ ऋषਿਃ ਸਲਿਲਯੋਨਿਨਃ
ਭ੍ਰਿਗੁ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੋਇਆ, ਦਿਲੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਥੋਦਾਨਾਦ੍ਵ੍ਯਾਨਾਤ੍ਤੁ ਪੁਲਹਸ੍ਤਥਾ
ਉਦਾਨ ਤੋਂ ਪੁਲਸਤਿਆ ਤੇ ਵਿਆਨ ਤੋਂ ਪੁਲਹ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਵੈ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਇਹ ਦੱਸਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭृਗ੍ਵਾਦਯਸ੍ਤੁ ਯੇ ਸृष੍ਟਾ ਨ ਚ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ
ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿਕ ਜਿਹੜੇ ਬਣਾਏ ਗਏ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਤੇ ਪ੍ਰਸੂਯਨ੍ਤੇ ਸਹ ਰੂਦ੍ਰੇਣ ਚ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਇਹ ਦੱਸਾਂ ਰੂਦਰ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।
ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਪੁਰਾ ਹ੍ਯੇਤੌ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਪਿ ਪੂਰ੍ਵਜੌ
ਪਿਛਲੀ ਸਿਰਜਣ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਨ।
ਵਿਰਜੇਤੇ ऽਤ੍ਰ ਵੈ ਲੋਕੇ ਤੇਜਸਾਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਜੋਤ ਲੈ ਕੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਜਾਧਰ੍ਮਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਵਰ੍ਤਯੇਤੇ ਮਹੌਜਸੌ
ਇਹ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਵੰਸ਼, ਧਰਮ ਤੇ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਤਤਃ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰੇਤਿ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਫਿਰ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਕ੍ਰਿਯਾਵਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜਾਵਨ੍ਤੋ ਮਹਰ੍षਿਭਿਰਲਙ੍ਕृਤਾਃ
ਕਿਰਿਆ ਵਾਲੇ, ਵੰਸ਼ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤਤੋ ऽਸੁਰਾਨ੍ਪਿਤॄਨ੍ਦੇਵਾਨ੍ਮਨੁष੍ਯਾਂਸ਼੍ਚਾਸृਜਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ
ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅਸੁਰ, ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਬਣਾਏ।
ਪ੍ਰਜਨਨਾਨ੍ਮਨੁष੍ਯਾਨ੍ਵੈ ਜਘਨਾਨ੍ਨਿਰ੍ਮਮੇ ऽਸੁਰਾਨ੍
ਉਸ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਤੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਅਸੁਰ ਬਣਾਏ।
ਸੁਧਾਯਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤॄਂਸ਼੍ਚੈਵ ਦੇਵਦੇਵਃ ਸਸਰ੍ਜਹ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਾ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਚਿਆ।