ਮਨੋਰੇਤਮਧੀਕਾਰਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮਨੂ ਨੂੰ ਇਸ ਅਧਿਕਾਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।
ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਨਾਂ ਵੈ ਵਰ੍ਤ੍ਤਿਮਾਨੇਨ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍
ਇਹ ਪਿਛਲੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਿਂ ਤੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਸ੍ਯ ਚੈਵਾਪਰਸ੍ਯ ਚ
ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।
ਅਵਸ਼੍ਯਭਾਵਿਨਾਰ੍ਥੇਨ ਯਥਾਵਦ੍ਵਿਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਜੋ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਹ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰੋ ਮਨਵਸ੍ਤਥਾ
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਮਨੂ ਵੀ—
ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ऽਧਿਕਾਰੇ ਸਂਵਿਗ੍ਨਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਪਰ੍ਯਯਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਦੇਵਤਾਸ੍ਤੁ ਤਾਃ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਨਵੰਤਰ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤੇ—
ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤੋ ਯੇ ਵੈ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਤੁ ਸਂਪੂਰ੍ਣੇ ਤਦ੍ਵਦਨ੍ਤੇ ਕਲੌ ਯੁਗੇ
ਜਦੋਂ ਮਨਵੰਤਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਕृਤਸ੍ਯ ਸਂਤਾਨਃ ਕਲਿਪੂਰ੍ਵਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਬੁਧੈਃ
ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਲੜੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਲਿਯੁਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਚਾਪਰੇ ਪੁਨਃ
ਜਦੋਂ ਪਿਛਲਾ ਮਨਵੰਤਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਮਨਵੰਤਰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਮਨੁਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਲਾਪੇਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੂ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ—
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੋਤ੍ਸਵਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਸਂਤਤ੍ਯਰ੍ਥੇ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਉਤਸਵ ਅਤੇ ਲੜੀ ਦੀ ਲੋੜ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ—
ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੇषੁ ਸਂਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇषੁ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਵੌषਧੀषੁ ਚ
ਜਦੋਂ ਜੋੜੇ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਉੱਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—
ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਯਾਂ ਸਂਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਯਾਂ ਧਰ੍ਮੇ ਚੈਵੋਪਸਂਸ੍ਥਿਤੇ
ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਅਗ੍ਰਾਮਨਗਰੇ ਚੈਵ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇ
ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਤੀ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—
ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਮਨੁਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਤਾਨਾਰ੍ਥਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੂ ਲੜੀ ਦੀ ਲੋੜ ਲਈ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਹਿ ਪੂਰ੍ਵੇषਾਂ ਨਿਧਨੇष੍ਵਿਹ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍
ਇਥੇ, ਜਦੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਪਾ ਭੂਤਪਿਸ਼ਾਚਾਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ
ਸੱਪ, ਭੂਤ, ਪਿਸਾਚ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ,
ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਮਨੁਸ਼੍ਚਵ ਹ੍ਯਾਦੌ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਹਿ
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਮਨੂ, ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ,
ऋषੀਣਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਗਤ੍ਵਾਨृਣ੍ਯਂ ਤੁ ਵ ਤਦਾ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਅਪਣਾਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁਕਾ ਲਏ,
ਸ਼ਤਂਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਧਰ੍ਮੇ ਵਰ੍ਣਾਤ੍ਮਕੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਹ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਵਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਟਿਕੇ ਰਹੇ,
ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਯ ਦੇਧਿਰੇ ਮਨਃ
ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਲਾ ਲਿਆ,
ਪੂਰ੍ਵਦੇਵਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇ ਵੈ ਸ੍ਥਿਤਾ ਧਰ੍ਮੇਣ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੇ,
ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸਹੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮਹਰ੍ਲੋਕਮਨਾਮਯਮ੍
ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਮਹਰਲੋਕ 'ਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ,
ਅਵੇਕ੍ਸ਼ਮਾਣਾ ਵਸ਼ਿਨਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯਾ ਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਾਤ੍
ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਵੈ-ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਗਾਸ਼ ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ,
ਸ਼ੂਨ੍ਯੇषੁ ਦੇਵਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਤੇषੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਸਥਾਨ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ 'ਚ,
ਤਤਸ੍ਤੇ ਤਪਸਾ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਾਪੂਰਯਨ੍ਤਿ ਚ
ਤਦ ਉਹ ਤਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਭਰਦੇ ਹਨ,
ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਾਂ ਮਨੋਸ਼੍ਚੈਵ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪਿਤृਭਿਃ ਸਹ
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੂ ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ,
ਤੇषਾਂ ਸਂਤਤ੍ਯਵਿਚ੍ਛੇਦ ਇਹਾਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਲੜੀ ਇੱਥੇ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦੀ,