ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯਾ ਤੁ ਮਾਨੁषੇਣ ਨਿਬੋਧਤ
ਪਰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪਦੇ ਵਿੱਚ ਸਮਝੋ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਂਪੂਰ੍ਣਾ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਂਖ੍ਯਾਯਾ ਦ੍ਵਿਜੈਃ
ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਪੂਰੀ ਗਿਣਤੀ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਨੇ ਗਿਣੀ ਹੈ।
ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਮਿ ਕਾਲੋ ऽਯਂ ਸਾਧਿਕਂ ਵਿਨਾ
ਤੇ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਵਾਧੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।
ਵਰ੍षਾਗ੍ਰੇਣਾਪਿ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ ਮਨੋਃ
ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੈਂ ਮਨੂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਤੁ
ਤੇ ਬਾਹਵੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਜੋੜਣੇ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਣਂ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਹਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਪੂਰਾ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਹਜ਼ਾਰ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਾਮਗ੍ਰਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਹ ਦੇਵਰ੍षਿਦਾਨਵੈਃ
ਬ੍ਰਹਮਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।
ਸ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਸਰ੍ਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪਾਦਿषੁ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੈ, ਕਲਪਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ।
ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਿਂ ਨਿਬੋਧਤ
ਸਭ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਸੰਧੀ ਨੂੰ ਸਮਝੋ।
ਕृਤਤ੍ਰੇਤਾਦਿਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋਰੇਤਮਧੀਕਾਰਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮਨੂ ਨੂੰ ਇਸ ਅਧਿਕਾਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।
ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਨਾਂ ਵੈ ਵਰ੍ਤ੍ਤਿਮਾਨੇਨ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍
ਇਹ ਪਿਛਲੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਿਂ ਤੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਸ੍ਯ ਚੈਵਾਪਰਸ੍ਯ ਚ
ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।
ਅਵਸ਼੍ਯਭਾਵਿਨਾਰ੍ਥੇਨ ਯਥਾਵਦ੍ਵਿਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਜੋ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਹ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰੋ ਮਨਵਸ੍ਤਥਾ
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਮਨੂ ਵੀ—
ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ऽਧਿਕਾਰੇ ਸਂਵਿਗ੍ਨਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਪਰ੍ਯਯਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਦੇਵਤਾਸ੍ਤੁ ਤਾਃ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਨਵੰਤਰ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤੇ—
ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤੋ ਯੇ ਵੈ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਤੁ ਸਂਪੂਰ੍ਣੇ ਤਦ੍ਵਦਨ੍ਤੇ ਕਲੌ ਯੁਗੇ
ਜਦੋਂ ਮਨਵੰਤਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਕृਤਸ੍ਯ ਸਂਤਾਨਃ ਕਲਿਪੂਰ੍ਵਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਬੁਧੈਃ
ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਲੜੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਲਿਯੁਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਚਾਪਰੇ ਪੁਨਃ
ਜਦੋਂ ਪਿਛਲਾ ਮਨਵੰਤਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਮਨਵੰਤਰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਮਨੁਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਲਾਪੇਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੂ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ—
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੋਤ੍ਸਵਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਸਂਤਤ੍ਯਰ੍ਥੇ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਉਤਸਵ ਅਤੇ ਲੜੀ ਦੀ ਲੋੜ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ—
ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੇषੁ ਸਂਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇषੁ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਵੌषਧੀषੁ ਚ
ਜਦੋਂ ਜੋੜੇ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਉੱਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—
ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਯਾਂ ਸਂਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਯਾਂ ਧਰ੍ਮੇ ਚੈਵੋਪਸਂਸ੍ਥਿਤੇ
ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਅਗ੍ਰਾਮਨਗਰੇ ਚੈਵ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇ
ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਤੀ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—
ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਮਨੁਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਤਾਨਾਰ੍ਥਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੂ ਲੜੀ ਦੀ ਲੋੜ ਲਈ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਹਿ ਪੂਰ੍ਵੇषਾਂ ਨਿਧਨੇष੍ਵਿਹ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍
ਇਥੇ, ਜਦੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਪਾ ਭੂਤਪਿਸ਼ਾਚਾਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ
ਸੱਪ, ਭੂਤ, ਪਿਸਾਚ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ,
ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਮਨੁਸ਼੍ਚਵ ਹ੍ਯਾਦੌ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਹਿ
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਮਨੂ, ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ,