ਕਰ੍ਤਾਰਸ਼ਚੈਵ ਸ਼ਾਖਾਨਾਂ ਭੇਦਹੇਤੂਂਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਜੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਡ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਾ ਤਦ੍ਵਿਕਲ੍ਪਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਦੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਸਦਾ ਲਈ ਹੈ; ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਹਾਂ ਸ੍ਰੁਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਾਪਰੇषੁ ਪੁਨਰ੍ਭੇਦਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤੀਨਾਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਦਵਾਪਰ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਵੰਡ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸ਼ਿष੍ਚੇਬ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤੁ ਵਨ ਗਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਤਪ ਕਰਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।
ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮੀਮਾਂਸਾ ਨ੍ਯਾਯਵਿਸ੍ਤਰਃ
ਚਾਰ ਵੈਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਅਤੇ ਨਿਆਇ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ।
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦੋ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦੋ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ
ਆਯੁਰਵੇਦ, ਧਨੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਗਾਂਧਰਵ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੀ।
ਜ੍ਞੇਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵਰ੍षਯਃ ਪੁਨਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਏ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
ਕਾਸ਼੍ਯਪੇषੁ ਵਸਿष੍ਠੇषੁ ਤਥਾ ਭृਗ੍ਵਙ੍ਗਿਰੋ ऽਤ੍ਰਿषੁ
ਕਸ਼ਯਪ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਭਰਗਵ, ਅੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰੀ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ।
ਯਸ੍ਮਾਦृषਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषਸ੍ਯ ਚ ਦੇਵਸ੍ਯ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਤਥਾ ਪੁਨਃ
ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ।
ਦੇਵਾਰ੍षੀ ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰੌ ਤੁ ਨਰਨਾਰਾਯਣਵੁਭੌ
ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਏਣ — ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਹਨ।
ਕੁਬੇਰਸ਼੍ਚੈਵ ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषਸ੍ਯ ਦਲਃ ਸੁਤ
ਕੁਬੇਰ, ਪੌਲਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ।
ऋषਨ੍ਤਿ ਵੇਦਾਨ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਰ੍षਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਵੈਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਚ ਐਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕਨਾਭਾਗਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਰਾਜਰ੍षਯਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਸ੍ਤੁ ਸਮृਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯੋ ऽਮਲਾਃ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਲੋਕਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਰਾਜਰ੍षਯੋ ਮਤਾਃ
ਜੋ ਇੰਦਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦਿਵ੍ਯਾ ਦੇਵਰ੍षਯਸ਼੍ਚ ਯੇ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਹਨ।
ਭੂਤਂ ਭਵ੍ਯਂ ਭਵਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਤ੍ਯਾਭਿ ਵ੍ਯਾਤ੍ਦृਤਂ ਤਥਾ
ਪਿਛਲੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਢਿੱਲ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਪਸੇਹ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ ਯੇ ਗਰ੍ਭੇ ਯੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵੇਦਿਤਮ੍
ਇੱਥੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਨਾਮ ਕਮਾਇਆ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ,
ਏਤੇ ਰਾਜਰ੍षਯੋ ਯੁਕ੍ਤਾ ਦੇਵਾਦ੍ਵਿਜਨृਪਾਸ਼੍ਚ ਯੇ
ਇਹ ਰਾਜ਼-ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਨੇਕੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਰਾਜੇ ਵੀ ਹਨ,
ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਸਪ੍ਤਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਗੁਣੈਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਇਹ ਸੱਤ ਅਤੇ ਸੱਤ ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬੁਦ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਧਰ੍ਮਾਣੋ ਗੋਤ੍ਰਪ੍ਰਾਵਰ੍ਤ੍ਤਕਾਸ਼੍ਚ ਤੇ
ਇਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਤੁਲ੍ਯੈਰ੍ਵ੍ਯਵਹਰਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਹ੍ਯਦੁष੍ਟੈਃ ਕਰ੍ਮਹੇਤੁਭਿਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਬਰਾਬਰੀ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਕੁਟੁਂਬਿਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਮਨ੍ਤੋ ਵਨਾਨ੍ਤਰਨਿਵਾਸਿਨਃ
ਇਹ ਘਰ-ਵਾਲੇ, ਸਮਝਦਾਰ, ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤੁ ਵੈ
ਵਰਨਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਵੱਧ-ਘੱਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ਵਰ੍ਣਾਨਾਸ਼੍ਰਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਰਨਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜਾਯਮਾਨੇ ਪਿਤਾਪੁਤ੍ਰੇ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪਿਤਰਿ ਚੈਵ ਹਿ
ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ,
ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਗृਹਮੇਧਿਨਾਮ੍
ਅਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਘਰ-ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਾਰਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਿਣਸ੍ਤੇ ਵੈ ਯੈ ਪ੍ਰਜਾਹੇਤਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਿਹਿਤਾ ਉਤ੍ਤਰਾਪਥੇ
ਅਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਉੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।