ਆਤ੍ਰੇਯਃ ਸੁਮਤਿਰ੍ਧੀਮਾਨ੍ਕਾਸ਼੍ਯਪੋ ਹ੍ਯਕृਤਵ੍ਰਣਃ
ਆਤਰੇਯ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੁਮਤੀ, ਕਾਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਅਕ੍ਰਤਵ੍ਰਣ,
ਸਾਵਰ੍ਣਿਃ ਸੋਮਦਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸੁਸ਼ਰ੍ਮਾ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨਃ
ਸਾਵਰਣੀ, ਸੋਮਦੱਤੀ, ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨ।
ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕृਤਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰਃ ਸਂਹਿਤਾਃ ਪੁਨਰੇਵ ਹਿ
ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਵੱਲੋਂ ਤਿੰਨ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਮੁੜ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।
ਮਾਮਿਕਾ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਮੂਲਸਂਹਿਤਾਃ
ਪਰ ਮੇਰੀ ਚੌਥੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਹਨ।
ਪਾਠਾਨ੍ਤਰੇ ਵृਥਾਭੂਤਾ ਵੇਦਸ਼ਾਖਾ ਯਥਾ ਤਥਾ
ਹੋਰ ਪਾਠ ਰੂਪ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਲੌਮਹਰ੍षਣਿਕਾ ਮੂਲਾ ਤਤਃ ਕਾਸ਼੍ਯਪਿਕਾ ਪਰਾ
ਲੌਮਹਰਸ਼ਣਿਕਾ ਮੁੱਖ ਸੰਹਿਤਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਾਸ਼ਯਪਿਕਾ ਦੂਜੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨਿਕਾ ਚਾਨ੍ਯਾ ਨੋਦਨਾਰ੍ਥਵਿਭੂषਿਤਾ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨਿਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਨੋਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਏਤਾਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ਾਨ੍ਯਾ ਦਸ਼ਭਿਸ੍ਤਥਾ
ਇਹ ਪੰਦਰਾਂ ਹਨ; ਦਸ ਹੋਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਸ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ।
ਅष੍ਟੌ ਸਾਮਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਾਮਾਨਿ ਚ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼
ਸਾਮ ਦੇ ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਭਜਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਮ ਗੀਤ ਹਨ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਚ੍ਛਨ੍ਦ ਆਧ੍ਵਰ੍ਯਵਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਆਧਵਰਯਵ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਛੰਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਕਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਮਨ੍ਤ੍ਰਕਰਣਂ ਤਥਾ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮਯ ਅਤੇ ਆਰਣਯਕ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਂ ਸਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਤਦृਗ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਯਜੁਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਗ੍ਰਾਮਯ, ਆਰਣਯਕ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਰਿਗ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਯਜੁਸ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਥੈਵ ਤੈਤ੍ਤਿਰੀਯਾਣਾਂ ਪਰਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਤਰੀਯਾ ਨੂੰ ਪਰਕਸ਼ੁਦ੍ਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ऋਗ੍ਗਮਃ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਾਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍
ਰਿਗ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਮੰਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਜੁषਾਮृਚਾਂ ਚ ਸਸ਼ੁਕ੍ਰਿਯਂ ਸਖਿਲਂ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਮ੍
ਇਹ ਯਜੁਸ ਅਤੇ ਰਿਗ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਿਆ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
षਟ੍ਸਹਸ੍ਰਮृਚਾਮੁਕ੍ਤਮृਚਃ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਂ ਪੁਨਃ
ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਗ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਛਬੀਸ ਹੋਰ।
ਏਕਾਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ऋਚਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾ ਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਾਃ
ਇਕੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਗ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਸ ਹੋਰ।
ਸਹਸ੍ਰਮੇਕਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮृਚਾਮੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ
ਰਿਗ ਦੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ऋਚਾਮਥਰ੍ਵਣਾਂ ਪਞ੍ਚਸਹਸ੍ਰਾਣੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਅਥਰਵਣ ਦੇ ਰਿਗ ਸ਼ਲੋਕ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਨਿਸਚਿਤ ਹਨ।
ਏਤਦਙ੍ਗਿਰਸਾਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤੇषਾਮਾਰਣ੍ਯਕਂ ਪੁਨਃ
ਇਹ ਆਂਗੀਰਸਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਣਯਕ ਫਿਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਰ੍ਤਾਰਸ਼ਚੈਵ ਸ਼ਾਖਾਨਾਂ ਭੇਦਹੇਤੂਂਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਜੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਡ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਾ ਤਦ੍ਵਿਕਲ੍ਪਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਦੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਸਦਾ ਲਈ ਹੈ; ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਹਾਂ ਸ੍ਰੁਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਾਪਰੇषੁ ਪੁਨਰ੍ਭੇਦਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤੀਨਾਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਦਵਾਪਰ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਵੰਡ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸ਼ਿष੍ਚੇਬ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤੁ ਵਨ ਗਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਤਪ ਕਰਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।
ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮੀਮਾਂਸਾ ਨ੍ਯਾਯਵਿਸ੍ਤਰਃ
ਚਾਰ ਵੈਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਅਤੇ ਨਿਆਇ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ।
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦੋ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦੋ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ
ਆਯੁਰਵੇਦ, ਧਨੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਗਾਂਧਰਵ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੀ।
ਜ੍ਞੇਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵਰ੍षਯਃ ਪੁਨਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਏ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
ਕਾਸ਼੍ਯਪੇषੁ ਵਸਿष੍ਠੇषੁ ਤਥਾ ਭृਗ੍ਵਙ੍ਗਿਰੋ ऽਤ੍ਰਿषੁ
ਕਸ਼ਯਪ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਭਰਗਵ, ਅੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰੀ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ।
ਯਸ੍ਮਾਦृषਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषਸ੍ਯ ਚ ਦੇਵਸ੍ਯ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਤਥਾ ਪੁਨਃ
ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ।