ਸ਼ਾਲਿਮਞ੍ਜਰਿਪਾਕਸ਼੍ਚ ਸ਼ਧੀਯਃ ਕਾਨਿਨਿਸ਼੍ਚ ਯਃ
ਸ਼ਾਲਿਮੰਜਰੀਪਾਕ, ਸ਼ਧੀਆ ਅਤੇ ਕਾਨਿਨੀ —
ਸਾਮਗਾਨਾਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੌ ਦ੍ਵੌ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤੌ
ਸਾਰੇ ਸਾਮ ਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਥਰ੍ਵਾਣਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰਦਦਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
ਕਬਨ੍ਧਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਥ੍ਯਾਯੈਕਂ ਪੁਨਰ੍ਦਦੌ
ਕਬੰਧ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਇੱਕ ਭਾਗ ਫਿਰ ਪਥਿਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
ਮੋਦੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਬਲਸ਼੍ਚੈਵ ਪਿਪ੍ਪਲਾਦਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਮੋਦੋ, ਬ੍ਰਹਮਬਲ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲਾਦਾ ਵੀ —
ਦੇਵਦਰ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸ਼ਿष੍ਯਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਦृਢਵ੍ਰਤਾਃ
ਇਹ ਚਾਰ ਡਿੱਠੇ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇਵਦਰਸ਼ਾ ਦੇ ਸਨ।
ਜਾਜਲਿਃ ਕੁਮੁਦਾਦਿਸ਼੍ਚ ਤृਤੀਯਃ ਸ਼ੌਨਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜਾਜਲੀ, ਕੁਮੁਦਾਦੀ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਸ਼ੌਨਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਂ ਧੀਮਾਨ੍ਸੈਨ੍ਧਵਾਯਨਸਂਜ੍ਞਿ ਤੇ
ਧੀਰਜਵਾਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੈੰਧਵਾਯਨ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਸੰਹਿਤਾ ਮਿਲੀ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਕਲ੍ਪੋ ਵੈਤਾਨਸ੍ਤृਤੀਯਃ ਸਂਹਿਤਾਵਿਧਿਃ
ਨਕਸ਼ਤਰਕਲਪ, ਵੈਤਾਨ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਸੰਹਿਤਾਵਿਧਿ।
ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਸ੍ਤ੍ਵਥਰ੍ਵਣਾਮੇਤੇ ਸਂਹਿਤਾਨਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪਕਾਃ
ਇਹ ਅਥਰਵਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਵਸਥਾਪਕ।
ਆਤ੍ਰੇਯਃ ਸੁਮਤਿਰ੍ਧੀਮਾਨ੍ਕਾਸ਼੍ਯਪੋ ਹ੍ਯਕृਤਵ੍ਰਣਃ
ਆਤਰੇਯ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੁਮਤੀ, ਕਾਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਅਕ੍ਰਤਵ੍ਰਣ,
ਸਾਵਰ੍ਣਿਃ ਸੋਮਦਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸੁਸ਼ਰ੍ਮਾ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨਃ
ਸਾਵਰਣੀ, ਸੋਮਦੱਤੀ, ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨ।
ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕृਤਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰਃ ਸਂਹਿਤਾਃ ਪੁਨਰੇਵ ਹਿ
ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਵੱਲੋਂ ਤਿੰਨ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਮੁੜ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।
ਮਾਮਿਕਾ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਮੂਲਸਂਹਿਤਾਃ
ਪਰ ਮੇਰੀ ਚੌਥੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਹਨ।
ਪਾਠਾਨ੍ਤਰੇ ਵृਥਾਭੂਤਾ ਵੇਦਸ਼ਾਖਾ ਯਥਾ ਤਥਾ
ਹੋਰ ਪਾਠ ਰੂਪ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਲੌਮਹਰ੍षਣਿਕਾ ਮੂਲਾ ਤਤਃ ਕਾਸ਼੍ਯਪਿਕਾ ਪਰਾ
ਲੌਮਹਰਸ਼ਣਿਕਾ ਮੁੱਖ ਸੰਹਿਤਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਾਸ਼ਯਪਿਕਾ ਦੂਜੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨਿਕਾ ਚਾਨ੍ਯਾ ਨੋਦਨਾਰ੍ਥਵਿਭੂषਿਤਾ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨਿਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਨੋਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਏਤਾਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ਾਨ੍ਯਾ ਦਸ਼ਭਿਸ੍ਤਥਾ
ਇਹ ਪੰਦਰਾਂ ਹਨ; ਦਸ ਹੋਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਸ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ।
ਅष੍ਟੌ ਸਾਮਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਾਮਾਨਿ ਚ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼
ਸਾਮ ਦੇ ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਭਜਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਮ ਗੀਤ ਹਨ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਚ੍ਛਨ੍ਦ ਆਧ੍ਵਰ੍ਯਵਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਆਧਵਰਯਵ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਛੰਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਕਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਮਨ੍ਤ੍ਰਕਰਣਂ ਤਥਾ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮਯ ਅਤੇ ਆਰਣਯਕ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਂ ਸਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਤਦृਗ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਯਜੁਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਗ੍ਰਾਮਯ, ਆਰਣਯਕ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਰਿਗ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਯਜੁਸ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਥੈਵ ਤੈਤ੍ਤਿਰੀਯਾਣਾਂ ਪਰਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਤਰੀਯਾ ਨੂੰ ਪਰਕਸ਼ੁਦ੍ਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ऋਗ੍ਗਮਃ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਾਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍
ਰਿਗ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਮੰਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਜੁषਾਮृਚਾਂ ਚ ਸਸ਼ੁਕ੍ਰਿਯਂ ਸਖਿਲਂ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਮ੍
ਇਹ ਯਜੁਸ ਅਤੇ ਰਿਗ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਿਆ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
षਟ੍ਸਹਸ੍ਰਮृਚਾਮੁਕ੍ਤਮृਚਃ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਂ ਪੁਨਃ
ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਗ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਛਬੀਸ ਹੋਰ।
ਏਕਾਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ऋਚਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾ ਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਾਃ
ਇਕੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਗ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਸ ਹੋਰ।
ਸਹਸ੍ਰਮੇਕਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮृਚਾਮੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ
ਰਿਗ ਦੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ऋਚਾਮਥਰ੍ਵਣਾਂ ਪਞ੍ਚਸਹਸ੍ਰਾਣੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਅਥਰਵਣ ਦੇ ਰਿਗ ਸ਼ਲੋਕ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਨਿਸਚਿਤ ਹਨ।
ਏਤਦਙ੍ਗਿਰਸਾਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤੇषਾਮਾਰਣ੍ਯਕਂ ਪੁਨਃ
ਇਹ ਆਂਗੀਰਸਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਣਯਕ ਫਿਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।