ਉਤ੍ਪਾਦ੍ਯਗ੍ਰਾਹਿਮਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ऽਜ੍ਞਾਨੇ ਜ੍ਞਾਨਮਾਨਿਨਃ
ਜੋ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਤੇ ਫੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਏਕਾਦਸ਼ਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਧਾ ਨਵਧਾਤ੍ਮਾਦਯਸ੍ਤਥਾ
ਗਿਆਨ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨੌ ਰੂਪ ਵੀ।
ਅਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਆਵृਤਾਸ਼੍ਚ ਬਹਿਃ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਸਭ ਅੰਦਰੋਂ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਮੁੜ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਰੋਤਸ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤ੍ਰਿਸਂਜ੍ਞਕਾਃ
ਤਿਰਛੀ ਧਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਸ਼ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਮਥੋਦ੍ਭੂਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਗਂ ਤਥਾਵਿਧਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਐਸਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਵੇਖੀ।
ਊਰ੍ਦ੍ਧਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਤਦ੍ਵੈ ਚੋਰ੍ਦ੍ਧਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਤੀਜਾ ਉਪਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਤਾਃ ਸੁਖਂ ਪ੍ਰੀਤਿਬਹੁਲਾ ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਾਵृਤਾਃ
ਉਹ ਸੁਖ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਬਾਹਰੋਂ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਢੱਕੇ ਹੋਏ।
ਨਵਧਾਤਾਦਯਸ੍ਤੇ ਵੈ ਤੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾਨੋ ਬੁਧਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਉਹ ਨੌ ਰੂਪ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਊਰ੍ਦ੍ਧਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਸृष੍ਟੇषੁ ਦੇਵੇषੁ ਸ ਤਦਾ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਜਦੋਂ ਉਪਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ।
ਸਰ੍ਗਮਨ੍ਯਂ ਸਿਮृਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ਤਂ ਸਾਧਕਂ ਪੁਨਰੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਾਰਗਰ ਹੋਵੇ।
ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਬਭੌ ਭੌਤਸਰ੍ਗਃ ਸੋਰ੍ਵਾਕ੍ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤੁ ਸਾਧਕਃ
ਭੌਤਿਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜੋ ਸਿੱਧੀ ਧਾਰ ਵਾਲੀ ਤੇ ਕਾਰਗਰ ਸੀ।
ਤੇ ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਬਹੁਲਾਸ੍ਤਮਸ੍ਪृष੍ਟਰਜੋਧਿਕਾਃ
ਉਹ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਬਚੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਸਾਧਕਾਸ਼੍ਚ ਤੇ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਸਾਧਕ, ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੋਂ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਿਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾਨੋ ਮਨੁष੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਃ ਸਹ ਧਰ੍ਮਿਣਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮੀ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਸਿਦ੍ਧ ਮੁਖ੍ਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਵਧੀਆ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਹਨ।
ਭੂਤਾਦਿਕਾਨਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ षष੍ਠਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਭੂਤ ਆਦਿਕ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਛੇਵੀਂ ਰਚਨਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮੋ ਮਹਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਸਃ
ਮਹੱਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵੈਕਾਰਿਕਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਚੈਦ੍ਰਿਯਃ ਸਰ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਤੀਜੀ ਰਚਨਾ ਵੈਕਾਰਿਕ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਮੁਖ੍ਯਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਮੁਖ੍ਯਾ ਵੈ ਸ੍ਥਾਵਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਚੌਥੀ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਜੀਵ ਅਡੋਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਥੋਰ੍ਦ੍ਧਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸਰ੍ਗਃ षष੍ਠੋ ਦੇਵਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਤੇ ਵਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਰਚਨਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅष੍ਟਮੋਨੁਗ੍ਰਹਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਸ੍ਤਾਮਸਸ਼੍ਚ ਸਃ
ਅਠਵੀਂ ਰਚਨਾ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤਵਿਕ ਤੇ ਤਾਮਸਿਕ ਦੋਵੇਂ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਵੈਕृਤਸ਼੍ਚੈਵ ਕੌਮਾਰੋ ਨਵਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਵੈਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਕੌਮਾਰ ਰਚਨਾ ਨੌਵੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੁਦ੍ਧਿਬੁਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤੇਯੁਸ੍ਤਦ੍ਵਰ੍ਗਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤੁ ਵੈ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਮੰਦ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾ ਚ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਸੋ ऽਪਿ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਉਹ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਵਰੇषੁ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿषੁ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ
ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਟਾਪਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੈ।
ਅਥੋ ਸਸਰ੍ਜ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਾਨਸਾਨਾਤ੍ਮਨਃ ਸਮਾਨ੍
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੀਵ ਰਚੇ।
ਸਂਬੁਦ੍ਧ੍ਯ ਚੈਵ ਨਾਮਾਥੋ ਅਪਵृਤ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਮਝ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਜਣੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੇषੁ ਵ੍ਯਰਕ੍ਤੇषੁ ਤਤੋ ऽਨ੍ਯਾਨ੍ਸਾ ਧਕਾਨ੍ਸृਜਨ੍
ਜਦ ਉਹ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹੋਰ ਸਾਧਕ ਰਚੇ।
ਅਭੂਤਸृष੍ਟ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਚੇ ਸ੍ਥਾਨਿਨਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧ ਮੇ
ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਨਾ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਜੋ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗੋ ਦਿਸ਼ਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਵਨਸ੍ਪਤੀਨ੍
ਸੁਰਗ, ਦਿਸਾਵਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਵੀ।