ਨਿਰੁਕ੍ਤਂ ਚ ਪੁਨਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਃ
ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਦੁਜਨ ਨੇ ਨਿਰੁਕਤ ਚੌਥਾ ਬਣਾਇਆ।
ਧੀਮਾਞ੍ਛ ਤਬਲਾਕਸ਼੍ਚ ਗਜਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਧੀਮਾਨ, ਤਬਲਾਕਾ, ਤੇ ਗਜਾ—ਇਹ ਸਭ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ।
ਤ੍ਰਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਭਵਞ੍ਚ੍ਛਿष੍ਯਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਚੇਲੇ ਵੱਡੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਨ।
ਤृਤੀਯਸ਼੍ਚਾਰ੍ਜਵਸ੍ਤੇ ਚ ਤਪਸਾ ਸ਼ਂਸਿਤਵ੍ਰਤਾਃ
ਤੀਜਾ ਆਰਜਵ ਸੀ; ਉਹ ਤਪ ਤੇ ਵਚਨ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਬਹੂਵृਚਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਂਹਿਤਾ ਯੈਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਆਯਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਚਾਰਿਤ ਹੋਈਆਂ।
षਡਸ਼ੀਤਿਸ੍ਤੁ ਤੇਨੋਕ੍ਤਾਃ ਸਂਹਿਤਾ ਯਜੁषਾਂ ਸ਼ੁਭਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਦੀ ਛਿਆਸੀ ਸ਼ੁਭ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਉਚਾਰੀਆਂ।
ਏਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਯਾ੫ਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਮਹਾਤਪਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ—ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ, ਵੱਡਾ ਤਪਸਵੀ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਤ੍ਰਿਧਾ ਭੇਦਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਡ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਉਦੀਚ੍ਯਾ ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਪृਥਗ੍ਵਿਧਾਃ
ਉੱਤਰ, ਮੱਧ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ।
ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਤਾ ਚਾਸੁਰਿਃ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਮੱਧ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਪਕ ਆਸੁਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਚਰਕਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਂਹਿਤਾ ਵਾਦਿਨੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਇਹ ਚਰਕਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਕਿਂ ਚੀਰ੍ਣਂ ਕਸ੍ਯ ਵਾ ਹੇਤੋਸ਼੍ਚਰਕਤ੍ਵਂ ਹਿ ਭੇਜਿਰੇ
ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਚਰਕਾ ਬਣੇ?
ਮੇਰੁਪृष੍ਠਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤੈਸ੍ਤਦਾ ਤ੍ਵਿਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍
ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ।
ਸ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਂ ਵੈ ਸਮਯੋ ਨਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਜੇਕਰ ਉਹ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਹੋਵੇਗੀ—ਇਹ ਸਾਡਾ ਨਿਰਣਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯਯੁਃ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਯਤ੍ਰ ਸਂਧਿਃ ਕृਤੋ ऽਭਵਤ੍
ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸ਼ਿष੍ਯਾਨਥ ਸਮਾਨੀਯ ਸ ਵੈਸ਼ਂਪਾਯਨੋ ऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਫਿਰ ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।
ਸਰ੍ਵੇ ਯੂਯਂ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਬ੍ਰੂਤ ਕਾਮਂ ਹਿਤਂ ਵਚਃ
ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਲਾਈ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ।
ਬਲੇਨੋਤ੍ਥਾਪਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਪਸਾ ਸ੍ਵੇਨ ਭਾਵਿਤਃ
ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਠਾ ਲਵਾਂਗਾ।
ਉਵਾਚ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾਧੀਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਰ੍ਪਯਸ੍ਵ ਮੇ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ।'
ਰੁਧਿਰੇਣ ਤਥਾਕ੍ਤਾਨਿ ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਤਮਾਃ
ਜੋ ਰਕਤ ਨਾਲ ਲਗਪਗ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਉਗਲ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ,
ਸੂਰ੍ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤਿ
ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਬ੍ਰਹਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਨਿ ਤਸ੍ਮੈ ਦਦੌ ਤੁष੍ਟਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਤਯੇ
ਸੂਰਜ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਰਾਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
ਯਜੂਂष੍ਯਧੀਯਤੇ ਤਾਨਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਤ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਹ ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਤੁ ਯੈਸ਼੍ਚੀਰ੍ਣਾ ਚਰਣਾਚ੍ਚਰਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਰਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਲਣ ਕਰਕੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਚਰਕਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਾਜਿਨਸ੍ਤੁ ਨਿਬੋਧਤ
ਇਹ ਚਰਕਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਹੁਣ ਵਾਜਿਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।
ਮਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨਸ੍ਤੁ ਸਾਪਤ੍ਯੋ ਵੈਧੇਯਸ਼੍ਚਾਦ੍ਧਬੌਦ੍ਧਕੌ
ਮੱਧਯੰਦੀਨ ਸੱਚਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਵੈਧਿਆ ਅਤੇ ਅਧਬੌਧਕ ਵੀ ਹਨ।
ਆਵਟੀ ਚ ਤਥਾ ਪੁਣ੍ਡ੍ਰੋ ਵੈਣੋਯਃ ਸਪਰਾਸ਼ਰਃ
ਆਵਟੀ, ਪੁੰਡਰ, ਵੈਣੋਯ ਅਤੇ ਸਪਰਾਸ਼ਰ ਵੀ ਹਨ।
ਸ਼ਤਮੇਕਾਧਿਕਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਯਜੁषਾਂ ਯੇ ਵਿਕਲ੍ਪਕਾਃ
ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲਓ।
ਸੁਮਨ੍ਤੁਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸੁਤ੍ਵਾਨਂ ਪੁਤ੍ਰਮਧ੍ਯਾਪਯਤ੍ਪੁਨਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਿਖਾਇਆ।
ਸ ਸਹਸ੍ਰਮਧੀਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸੁਕਰ੍ਮਾਪ੍ਯਥ ਸਂਹਿਤਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹ ਲੀਆਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।