ਸਂਤ੍ਯੁਤ੍ਤਮਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਨृਪਸ੍ਯਾਪਿ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਕਾਃ
ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਵੀ ਪਰੀਖਸ਼ਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ऋषਯਸ੍ਤ੍ਵੇਕਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ੍ਤਥੈਕਤਃ
ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਤੇ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੀ।
ਏਕੈਕਸ਼ਸ੍ਤਤਃ ਪृष੍ਟਾ ਨੈਵੋਤ੍ਤਰਮਥਾਬ੍ਰੁਵਨ੍
ਫਿਰ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚ ਵਾਦਕਰ੍ਤ੍ਤਾਰਮਞ੍ਜਸਾ
ਉਸ ਨੇ ਵਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ 'ਸ਼ਾਕਲਯ' ਆਖਿਆ।
ਪਣਸ੍ਤੁ ਯਜਮਾਨੇਨ ਬਦ੍ਧੋ ਨੀਤੋ ਯਥਾ ਧृਤਃ
ਯਜਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸ਼ਰਤ ਬੰਨ੍ਹੀ ਗਈ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਤੈਅ ਹੋਇਆ, ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ।
ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਂ ਸਪੁਰੁषਂ ਮੁਨਿਸਨ੍ਨਿਧੌ
ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਵਿਦ੍ਯਾਧਨਂ ਮਹਾਸਾਰਂ ਸ੍ਵਯਙ੍ਗ੍ਰਾਹਂ ਜਿਘृਕ੍ਸ਼ਸਿ
ਤੂੰ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖਜਾਨਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਿष੍ਠਾਨਾਂ ਬਲਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਕਾਮਪ੍ਰਰ੍ਸ਼੍ਨਧਨਾ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਕਾਮਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਵਦਾਮਹੇ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਇੱਛਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹਨ, ਆਓ ਇੱਛਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰੀਏ।
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਃ ਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ
ਉਹ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਾਕਲਯ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬ੍ਰੂਹੀਦਾਨੀਂ ਮਯੋਦ੍ਦਿष੍ਟਾਨ੍ਕਾਮਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਨ੍ਯਥਾਰ੍ਥਤਃ
ਹੁਣ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਹੋਏ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸੋ।
ਸਾਗ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਃ ਸੋ ऽਕਰੋਤ੍ਤਦਾ
ਫਿਰ ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਨੇ ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਵਾਲ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ।
ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਸ ਨਿਰ੍ਵਾਦੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ੍ਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਨੇ ਕੋਈ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪਣਪ੍ਰਾਪ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾਦਸ੍ਯ ਬ੍ਰੁਵਤੋਰ੍ਮृਤ੍ਯੁਰਤ੍ਰ ਵੈ
ਜਦੋਂ ਦਾਅ ਤੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਸ੍ਯ ਗਤਿਂ ਮੁਖ੍ਯਾਂ ਧ੍ਯਾਨਮਾਰ੍ਗਮਥਾਪਿ ਵਾ
ਚਾਹੇ ਅਧਿਆਤਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਰਸਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੋਵੇ—
ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਸ੍ਤਮਵਿਜ੍ਞਾਯ ਤਥਾ ਮृਤ੍ਯੁਮਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍
ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਉਹ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਆ ਗਈ।
ਏਵਂ ਵਿਵਾਦਃ ਸੁਮਹਾਨਾਸੀਤ੍ਤੇषਾਂ ਧਨਾਰ੍ਥਿਨਾਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਨ ਦੀ ਚਾਹ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ।
ਜਗਾਮ ਵੈ ਗृਹਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਸ਼ਿष੍ਯੈਃ ਪਰਿਵृਤੋ ਵਸ਼ੀ
ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁੱਧ ਘਰ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਚਕਾਰ ਸਂਹਿਤਾਃ ਪਞ੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਵੇਦਵਿਤ੍ਤਮਃ
ਵੈਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬੁਧਿਮਾਨ ਨੇ ਪੰਜ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।
ਖਲੀਯਾਨ੍ਸੁਤਪਾ ਵਤ੍ਸਃ ਸ਼ੈਸ਼ਿਰੇਯਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਃ
ਖਲੀਯਾ, ਸੁਤਪਾ, ਵਤਸਾ, ਤੇ ਸ਼ੈਸ਼ਿਰੇਯਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸੀ।
ਨਿਰੁਕ੍ਤਂ ਚ ਪੁਨਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਃ
ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਦੁਜਨ ਨੇ ਨਿਰੁਕਤ ਚੌਥਾ ਬਣਾਇਆ।
ਧੀਮਾਞ੍ਛ ਤਬਲਾਕਸ਼੍ਚ ਗਜਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਧੀਮਾਨ, ਤਬਲਾਕਾ, ਤੇ ਗਜਾ—ਇਹ ਸਭ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ।
ਤ੍ਰਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਭਵਞ੍ਚ੍ਛਿष੍ਯਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਚੇਲੇ ਵੱਡੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਨ।
ਤृਤੀਯਸ਼੍ਚਾਰ੍ਜਵਸ੍ਤੇ ਚ ਤਪਸਾ ਸ਼ਂਸਿਤਵ੍ਰਤਾਃ
ਤੀਜਾ ਆਰਜਵ ਸੀ; ਉਹ ਤਪ ਤੇ ਵਚਨ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਬਹੂਵृਚਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਂਹਿਤਾ ਯੈਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਆਯਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਚਾਰਿਤ ਹੋਈਆਂ।
षਡਸ਼ੀਤਿਸ੍ਤੁ ਤੇਨੋਕ੍ਤਾਃ ਸਂਹਿਤਾ ਯਜੁषਾਂ ਸ਼ੁਭਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਦੀ ਛਿਆਸੀ ਸ਼ੁਭ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਉਚਾਰੀਆਂ।
ਏਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਯਾ੫ਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਮਹਾਤਪਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ—ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ, ਵੱਡਾ ਤਪਸਵੀ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਤ੍ਰਿਧਾ ਭੇਦਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਡ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਉਦੀਚ੍ਯਾ ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਪृਥਗ੍ਵਿਧਾਃ
ਉੱਤਰ, ਮੱਧ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ।
ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਤਾ ਚਾਸੁਰਿਃ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਮੱਧ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਪਕ ਆਸੁਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।