ਜਨਕਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ऋषਯਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਿਕ੍ਸ਼ਮਾਃ
ਜਨਕ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ—
ਆਹ੍ਵਯਾਞ੍ਚਕ੍ਰਿਰੇ ऽਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਵੇਦਜ੍ਞਾਨਮਦੋਲ੍ਬਣਾਨ੍
ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਵੇਦ ਗਿਆਨ ਵਿਖਾਉਣ ਲੱਗੇ।
ਮਮੈਤਨ੍ਨ ਤਵੇਤ੍ਯਨ੍ਯੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵਾ ਕਿਂ ਵਿਕਤ੍ਥਸੇ
ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ—ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਅਥਾਨ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਰਵੈ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਸੁਤਃ ਕਵਿਃ
ਉਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਕਵੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋਂऽਸ਼ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸੁਸ੍ਵਰਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਉਹ ਸੁਰੀਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਨਯਸ੍ਵ ਚ ਗृਹਂਵਤ੍ਸ ਮਮੈਤਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਘਰ ਲੈ ਜਾ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਯੋ ਵਾ ਨ ਪ੍ਰੀਯਤੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਸਮਾਹ੍ਵਯਤੁ ਮਾਚਿਰਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਵੇ।
ਤਾਨੁਵਾਚ ਤਤਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਹਸਨ੍ਨਿਵ
ਫਿਰ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਵਦਾਮਹੇ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਜਿਜ੍ਞਾਸਂਤਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋਏ ਗੱਲ ਕਰੀਏ।
ਸਹਸ੍ਰਧਾ ਸ਼ੁਭੈਰਰ੍ਥੈਃ ਸੁਕ੍ਸ਼੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਨਸਂਭਵੈਃ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਸੁਭਾਗੇ ਅਰਥਾਂ ਜੋ ਬਰੀਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸਂਤ੍ਯੁਤ੍ਤਮਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਨृਪਸ੍ਯਾਪਿ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਕਾਃ
ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਵੀ ਪਰੀਖਸ਼ਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ऋषਯਸ੍ਤ੍ਵੇਕਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ੍ਤਥੈਕਤਃ
ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਤੇ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੀ।
ਏਕੈਕਸ਼ਸ੍ਤਤਃ ਪृष੍ਟਾ ਨੈਵੋਤ੍ਤਰਮਥਾਬ੍ਰੁਵਨ੍
ਫਿਰ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚ ਵਾਦਕਰ੍ਤ੍ਤਾਰਮਞ੍ਜਸਾ
ਉਸ ਨੇ ਵਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ 'ਸ਼ਾਕਲਯ' ਆਖਿਆ।
ਪਣਸ੍ਤੁ ਯਜਮਾਨੇਨ ਬਦ੍ਧੋ ਨੀਤੋ ਯਥਾ ਧृਤਃ
ਯਜਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸ਼ਰਤ ਬੰਨ੍ਹੀ ਗਈ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਤੈਅ ਹੋਇਆ, ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ।
ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਂ ਸਪੁਰੁषਂ ਮੁਨਿਸਨ੍ਨਿਧੌ
ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਵਿਦ੍ਯਾਧਨਂ ਮਹਾਸਾਰਂ ਸ੍ਵਯਙ੍ਗ੍ਰਾਹਂ ਜਿਘृਕ੍ਸ਼ਸਿ
ਤੂੰ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖਜਾਨਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਿष੍ਠਾਨਾਂ ਬਲਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਕਾਮਪ੍ਰਰ੍ਸ਼੍ਨਧਨਾ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਕਾਮਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਵਦਾਮਹੇ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਇੱਛਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹਨ, ਆਓ ਇੱਛਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰੀਏ।
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਃ ਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ
ਉਹ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਾਕਲਯ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬ੍ਰੂਹੀਦਾਨੀਂ ਮਯੋਦ੍ਦਿष੍ਟਾਨ੍ਕਾਮਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਨ੍ਯਥਾਰ੍ਥਤਃ
ਹੁਣ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਹੋਏ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸੋ।
ਸਾਗ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਃ ਸੋ ऽਕਰੋਤ੍ਤਦਾ
ਫਿਰ ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਨੇ ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਵਾਲ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ।
ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਸ ਨਿਰ੍ਵਾਦੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ੍ਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਨੇ ਕੋਈ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪਣਪ੍ਰਾਪ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾਦਸ੍ਯ ਬ੍ਰੁਵਤੋਰ੍ਮृਤ੍ਯੁਰਤ੍ਰ ਵੈ
ਜਦੋਂ ਦਾਅ ਤੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਸ੍ਯ ਗਤਿਂ ਮੁਖ੍ਯਾਂ ਧ੍ਯਾਨਮਾਰ੍ਗਮਥਾਪਿ ਵਾ
ਚਾਹੇ ਅਧਿਆਤਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਰਸਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੋਵੇ—
ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਸ੍ਤਮਵਿਜ੍ਞਾਯ ਤਥਾ ਮृਤ੍ਯੁਮਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍
ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਉਹ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਆ ਗਈ।
ਏਵਂ ਵਿਵਾਦਃ ਸੁਮਹਾਨਾਸੀਤ੍ਤੇषਾਂ ਧਨਾਰ੍ਥਿਨਾਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਨ ਦੀ ਚਾਹ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ।
ਜਗਾਮ ਵੈ ਗृਹਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਸ਼ਿष੍ਯੈਃ ਪਰਿਵृਤੋ ਵਸ਼ੀ
ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁੱਧ ਘਰ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਚਕਾਰ ਸਂਹਿਤਾਃ ਪਞ੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਵੇਦਵਿਤ੍ਤਮਃ
ਵੈਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬੁਧਿਮਾਨ ਨੇ ਪੰਜ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।
ਖਲੀਯਾਨ੍ਸੁਤਪਾ ਵਤ੍ਸਃ ਸ਼ੈਸ਼ਿਰੇਯਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਃ
ਖਲੀਯਾ, ਸੁਤਪਾ, ਵਤਸਾ, ਤੇ ਸ਼ੈਸ਼ਿਰੇਯਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸੀ।