ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਵਿਭਜਤੇ ਕਲ੍ਪਾਦਿषੁ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
ਭੂਰਾਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਲੋਕਾਨ੍ਪੁਨਃਪੁਨਰਕਲ੍ਪਯਤ੍
ਉਹ ਭੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂਭੂਰ੍ਭਗਵਾਮ੍ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਆਪ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਭਿਧ੍ਯਾਯਤਃ ਸਰ੍ਗਂ ਤਦਾ ਵੈ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਜਦ ਉਹ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਰਚਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਮੋ ਮੋਹੋ ਮਹਾਮੋਹਸ੍ਤਾਮਿਸ੍ਰੋ ਹ੍ਯਨ੍ਧਸਂਜ੍ਞਿਤਃ
ਹਨੇਰਾ, ਭਟਕਾਵਾ, ਵੱਡਾ ਭਟਕਾਵਾ, ਗੂੜ੍ਹਾ ਹਨੇਰਾ ਅਤੇ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਧਾਵਸ੍ਥਿਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਧ੍ਯਾਯਤ ਸਾਭਿਮਾਨਿਨਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਤਥਾਨਿਃਸਂਜ੍ਞ ਏਵ ਚ
ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਅਤੇ ਹੋਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਜੇ ਹੋਏ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਸਂਵृਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨਗਾ ਮੁਖ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਉਸ ਤੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਲੁਕਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੱਖ ਦਰੱਖਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਪ੍ਰਤੀ ਤਮਨਾਃ ਸੋਥ ਤਦੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਮਨ੍ਯਤ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸਮਝਣ ਜੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੈਦائش ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਵਿਵਰ੍ਤ੍ਤੇਤ ਤਿਰ੍ਯਕਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਰਛੀ ਧਾਰ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਪਾਦ੍ਯਗ੍ਰਾਹਿਮਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ऽਜ੍ਞਾਨੇ ਜ੍ਞਾਨਮਾਨਿਨਃ
ਜੋ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਤੇ ਫੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਏਕਾਦਸ਼ਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਧਾ ਨਵਧਾਤ੍ਮਾਦਯਸ੍ਤਥਾ
ਗਿਆਨ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨੌ ਰੂਪ ਵੀ।
ਅਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਆਵृਤਾਸ਼੍ਚ ਬਹਿਃ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਸਭ ਅੰਦਰੋਂ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਮੁੜ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਰੋਤਸ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤ੍ਰਿਸਂਜ੍ਞਕਾਃ
ਤਿਰਛੀ ਧਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਸ਼ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਮਥੋਦ੍ਭੂਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਗਂ ਤਥਾਵਿਧਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਐਸਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਵੇਖੀ।
ਊਰ੍ਦ੍ਧਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਤਦ੍ਵੈ ਚੋਰ੍ਦ੍ਧਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਤੀਜਾ ਉਪਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਤਾਃ ਸੁਖਂ ਪ੍ਰੀਤਿਬਹੁਲਾ ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਾਵृਤਾਃ
ਉਹ ਸੁਖ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਬਾਹਰੋਂ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਢੱਕੇ ਹੋਏ।
ਨਵਧਾਤਾਦਯਸ੍ਤੇ ਵੈ ਤੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾਨੋ ਬੁਧਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਉਹ ਨੌ ਰੂਪ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਊਰ੍ਦ੍ਧਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਸृष੍ਟੇषੁ ਦੇਵੇषੁ ਸ ਤਦਾ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਜਦੋਂ ਉਪਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ।
ਸਰ੍ਗਮਨ੍ਯਂ ਸਿਮृਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ਤਂ ਸਾਧਕਂ ਪੁਨਰੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਾਰਗਰ ਹੋਵੇ।
ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਬਭੌ ਭੌਤਸਰ੍ਗਃ ਸੋਰ੍ਵਾਕ੍ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤੁ ਸਾਧਕਃ
ਭੌਤਿਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜੋ ਸਿੱਧੀ ਧਾਰ ਵਾਲੀ ਤੇ ਕਾਰਗਰ ਸੀ।
ਤੇ ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਬਹੁਲਾਸ੍ਤਮਸ੍ਪृष੍ਟਰਜੋਧਿਕਾਃ
ਉਹ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਬਚੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਸਾਧਕਾਸ਼੍ਚ ਤੇ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਸਾਧਕ, ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੋਂ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਿਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾਨੋ ਮਨੁष੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਃ ਸਹ ਧਰ੍ਮਿਣਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮੀ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਸਿਦ੍ਧ ਮੁਖ੍ਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਵਧੀਆ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਹਨ।
ਭੂਤਾਦਿਕਾਨਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ षष੍ਠਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਭੂਤ ਆਦਿਕ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਛੇਵੀਂ ਰਚਨਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮੋ ਮਹਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਸਃ
ਮਹੱਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵੈਕਾਰਿਕਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਚੈਦ੍ਰਿਯਃ ਸਰ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਤੀਜੀ ਰਚਨਾ ਵੈਕਾਰਿਕ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਮੁਖ੍ਯਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਮੁਖ੍ਯਾ ਵੈ ਸ੍ਥਾਵਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਚੌਥੀ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਜੀਵ ਅਡੋਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਥੋਰ੍ਦ੍ਧਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸਰ੍ਗਃ षष੍ਠੋ ਦੇਵਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਤੇ ਵਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਰਚਨਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।