ਹੇਤੁਰ੍ਹਨ੍ਤੇਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਧਾਤੋਰ੍ਯਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯੁਦਿਤਂ ਪਰੈਃ
ਕਾਰਨ 'ਹੰ' ਧਾਤ ਤੋਂ ਆਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਨਿਰ੍ਵਚਨਂ ਬ੍ਰੂਯਾਦ੍ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯਾਵਧਾਰਣਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਾਕ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਪੂਰ੍ਵਾਚ੍ਛਂਸਤੇਰ੍ਧਾਤੋਃ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਗੁਣਵਤ੍ਤਯਾ
'ਪ੍ਰ' ਪੂਰਵਕ 'ਸ਼ੰਸ' ਧਾਤ ਤੋਂ, ਵਡਿਆਈ ਗੁਣ ਦੀ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਇਦਮੇਵਂ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਯਂ ਵਿਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਕੰਮ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਧੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯੋ ਹ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਤਪਰੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਃ ਸ ਪੁਰਾਕਲ੍ਪ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੂਰਲੇ ਅਰਥ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ 'ਪੁਰਾਕਲਪ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕਲ੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਨਿਗਮੈਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਿਸ੍ਤਰੈਃ
ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਕਲਪਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਨਿਗਮਾਂ ਰਾਹੀਂ—
ਯਥਾ ਹੀਦਂ ਤਥਾ ਤਦ੍ਵੈ ਇਦਂ ਚੈਵ ਤਥੈਵ ਤਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ; ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ।
ਇਤ੍ਯੇਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਦੌ ਵਿਹਿਤਂ ਰਕ੍ਸ਼ਣਂ ਬੁਧੈਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕਲ੍ਪਨਾ ਚੈਵ ਵਿਧਿਦृष੍ਟਿषੁ ਕਰ੍ਮਸੁ
ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੀ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਤੋਭਮਨਵਦ੍ਯਂ ਚ ਸੂਤ੍ਰਂ ਸੂਤ੍ਰਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ
ਜੋ ਸੂਤਰ ਵਧੇਰੇ ਨਹੀਂ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੂਤਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸੂਤਰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਥਂ ਵੇਦਾਃ ਪੁਨਰ੍ਵ੍ਯਸ੍ਤਾਸ੍ਤਨ੍ਨੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਹਾਮਤੇ
ਵੇਦ ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ? ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਨੁਮੁਵਾਚੇਦਂ ਰਕ੍ਸ਼ਵੇਦਂ ਮਹਾਮਤੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਨੂ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖਿਆ: 'ਵੇਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ।'
ਸਂਵृਤਾ ਯੁਗਦੋषੇਣ ਸਰ੍ਵੇ ਚੈਵ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਸਾਰੇ ਯੁਗ ਦੀ ਖਾਮੀ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੁਕ ਗਏ।
ਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰਭਾਗੇਨ ਹ੍ਯਵਸ਼ਿष੍ਟਂ ਕृਤੋਦਿਤਮ੍
ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਕੇਵਲ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਬਚਿਆ।
ਵੇਦਕ੍ਰਿਯਾ ਹਿ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮਾਭੂਦ੍ਵੇਦਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਵੇਦਕ ਰੀਤਾਂ ਕਰਨੀ ਹੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਵੇਦ ਦਾ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਯਜ੍ਞੇ ਨष੍ਟੇ ਵੇਦਨਾਸ਼ਸ੍ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਯਜਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੇਦ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਰ੍ਦਸ਼ਗੁਣਃ ਕृष੍ਣੋ ਯਜ੍ਞੋ ਵੈ ਸਰ੍ਵਕਾਮਧੁਕ੍
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਹਰ ਇਕ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵੇਦਮੇਕਂ ਚਤੁष੍ਪਾਦਂ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾ ਵ੍ਯਭਜਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਇਕ ਵੈਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।
ਤਦਹਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨੇਨ ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਵੇਦਕਲ੍ਪਨਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵੈਦ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਈ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਣ ਵਰੋਕ੍ਸ਼ਂਵੈ ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਹੇ ਉੱਤਮ ਜਨੋ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਅਪਰੋਕਸ਼ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਵਿष੍ਣੋਰਂਸ਼ਃ ਸਨਾਤਨਃ
ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਵਿਅਾਸ ਜੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅੰਸ਼ ਹਨ।
ਅਥ ਸ਼ਿष੍ਯਾਨ੍ਸਜਗ੍ਰਾਹ ਚਤੁਰੋ ਵੇਦਕਾਰਣਾਤ੍
ਫਿਰ, ਵੈਦ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਪੈਲਮੇਤੇषਾਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਲੋਮਹਰ੍षਣਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਲ ਚੌਥਾ ਸੀ ਤੇ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਪੰਜਵਾਂ ਸੀ।
ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਪ੍ਰਵਕ੍ਤਾਰਂ ਵੈਸ਼ਂਪਾਯਨਮੇਵ ਚ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੂੰ ਯਜੁਰ ਵੈਦ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਬਣਾਇਆ।
ਤਥੈਵਾਥਰ੍ ਵਵੇਦਸ੍ਯ ਸੁਮਨ੍ਤੁਮृषਿਸਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਥਰਵ ਵੈਦ ਲਈ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁਮੰਤੁ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ।
ਮਾਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਭਗਵਾਨੀਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਤੇ ਭਗਵਾਨ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਚਾਤੁਰ੍ਹੇਤ੍ਰਮਭੂਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੇਨ ਯਜ੍ਞਮਕਲ੍ਪਯਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਸਟਹੂਡ ਬਣੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ।
ਔਦ੍ਗਾਤ੍ਰਂ ਸਾਮਭਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਂ ਚਾਪ੍ਯਥਰ੍ਵਭਿਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਮ ਵੈਦ ਨਾਲ ਔਦਗਾਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅਥਰਵ ਵੈਦ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਪਦਵੀ ਦਿੱਤੀ।
ਹੋਤृਕਂ ਕਲ੍ਪਯਤ੍ਤੇਨ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਂ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ
ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਯਜੁਰ ਵੈਦ ਨਾਲ ਹੋਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ।
ਰਾ੫ਸ੍ਤ੍ਵਥਰ੍ਵਵੇਦੇਨ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਕਾਰਯਤ੍
ਅਥਰਵ ਵੈਦ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ।