ਲੋਪਾਮੁਦ੍ਰਾ ਚ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ਯਾ ਚ ਕੋਸ਼ੀਤਿਕਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਧਰਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ੀਤਿਕਾ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਤਾ ਮੁਖ੍ਯਸ਼ਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਯਾ ਚ ऋषਿਪੁਤ੍ਰਕਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮੈਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਈਸ਼੍ਵਰਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਕ੍ਤਾਰ ऋषਯੋ ਹ੍ਯृषਿਕਾਸ੍ਤਥਾ
ਈਸ਼ਵਰ, ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ।
ਈਸ਼੍ਵਰਾਣਾਮृषੀਣਾਂ ਚ ऋषਿਕਾਣਾਂ ਸਹਾਤ੍ਮਜੈਃ
ਈਸ਼ਵਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ।
ਤਤ੍ਰਾਜ੍ਞਾਯੁਕ੍ਤਮਦ੍ਵੈਤਂ ਦੀਪ੍ਤਂ ਗਂਭੀਰਸ਼ਬ੍ਦਵਤ੍
ਉਥੇ, ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਈ ਅਦਵੈਤ ਸਿੱਖਿਆ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੰਭੀਰ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨ੍ਯਭੂਤਂ ਚ ਪਰਿਦਾਨਂ ਚ ਯਦ੍ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਭੇਟ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਨਾਮਵਿਭਕ੍ਤਿਭਿਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਉਥੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਂਵਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਾਲ।
ਨੈਗਮੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ਼ਬ੍ਦੈਰ੍ਨਿਪਾਤੈਰ੍ਬਹੁਲਂ ਚ ਯਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਵਰਤੋਂਆਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਅਵਿਸ੍ਪष੍ਟਪਦਂ ਯਚ੍ਚ ਯਚ੍ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬਹੁਸਂਸ਼ਯਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹੇਤੁਦृष੍ਟਾਨ੍ਤ ਬਹੁਲਂ ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦਮਪਾਰ੍ਥਕਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ।
ਮਿਸ਼੍ਰਾ ਇਤਿ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ਪ੍ਰਭਾਵਾਦृषਿਤਾਂ ਗਾਤਾਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਮਿਸ਼ਰਾ' ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ।
ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਜ੍ਜ੍ਞਾਨ ਜਨ੍ਮਦੁਃਖਚਿਕਿਤ੍ਸਨਮ੍
ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ।
ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਣੇਤਾਰੋ ਮਹਿਮ੍ਨਾ ਸਰ੍ਵਗਾਸ਼੍ਚ ਵੈ
ਧਰਮ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸਾਰਸ੍ਵਤਸ੍ਤਥਾ
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਸ਼ੁਕਰ, ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਸਾਰਸਵਤ ਵੀ।
ਯਸ੍ਮਾਦਵਾਰਜਾਃ ਸਂਤਃ ਪੂਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਮੇਧਯਾਧਿਕਾਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਪਿੱਛੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਵਧੀਕ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੋ ਨ ਚਂ ਵਯਃ ਪ੍ਰਮਾਣਮृषਿਭਾਵਨੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਣ ਲਈ ਉਮਰ ਮਾਪਦੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚ ਵਰ੍षੀਯਾਨ੍ਬਲੋ ऽਪਿ ਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨृषਿਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਨਿਯੁਕ੍ਤਾਵਸਾਨਾਂ ਤੁ ਤਾਮृਚਂ ਪਰਿਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ 'ਰਿਚ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਤਿਯੁਕ੍ਤਾਵਸਾਨਂ ਚ ਤਦ੍ਯਜੁਰ੍ਵੈ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਯਜੁਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਮਃ ਪ੍ਰਤਿਹੋਤ੍ਰਸ਼੍ਚ षष੍ਠਮਾਹੁਰੁਪਦ੍ਰਵਮ੍
ਪੰਜਵਾਂ 'ਪ੍ਰਤਿਹੋਤਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਛੇਵਾਂ 'ਉਪਦ੍ਰਵ' ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਵਿਨ੍ਧ੍ਯ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਹ੍ਰੀਙ੍ਕਾਰਃ ਪ੍ਰਣਵਾਦृਤੇ
ਇਹ 'ਪੰਜਵਿੰਧਿਆ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 'ਹਰੀਂ' ਉਚਾਰਣ, ਪਰ 'ਪ੍ਰਣਵ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ।
ਆਸ਼ਾਸ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਤਾ ਵਿਲਾਪਃ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਇੱਛਾਵਾਂ, ਵਿਲਾਪ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਤਤ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਵਿਹਿਤਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।
ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਨਿਨ੍ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ ਚਾਕ੍ਰੋਸ਼ਸ੍ਤੋषਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਰੂਪ, ਨਿੰਦਾ, ਵਡਿਆਈ, ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਭੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍
ਮੈਂ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਚੌਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਕੜਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿਆਂਗਾ।
ਅਭਿਸ਼ਾਪੋ ਵਿਸ਼ਾਪਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਃ ਪ੍ਰਤਿਵਚਸ੍ਤਥਾ
ਸ਼ਾਪ, ਉਲਟ ਸ਼ਾਪ, ਸਵਾਲ ਤੇ ਜਵਾਬ ਵੀ।
ਵਿਯੋਗਾ ਹ੍ਯਭਿਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਕਥਾ ਸਂਸ੍ਥਾ ਵਰਸ਼੍ਚ ਵੈ
ਵਿਛੋੜਾ, ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਣਾ, ਕਹਾਣੀ, ਅੰਤ ਤੇ ਚੋਣ ਵੀ।
ਵਿਲਾਪਸ਼੍ਚੇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੁਦ੍ਧृਤਾਃ
ਵਿਲਾਪ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਚੌਵੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਹੇਤੁ ਰ੍ਨਿਰ੍ਵਚਨਂ ਨਿਨ੍ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਿਃ ਸਂਸ਼ਯੋ ਨਿਧਿਃ
ਕਾਰਨ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਨਿੰਦਾ, ਵਡਿਆਈ, ਸ਼ੱਕ, ਤੇ ਖਜਾਨਾ—
ਉਪਮਾ ਚ ਦਸ਼ੈਤੇ ਵੈ ਵਿਧਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਤੁ
ਉਪਮਾ ਵੀ, ਇਹ ਦਸ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ।