ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਂਸ਼ਕਾਯੋ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ ਨਾਨਾਦੀਕ੍ਸ਼ਾਭਿਰਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਪੂਰਬੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ, ਚਮਕਦਾਰ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦীক্ষਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਪਾਕਰ੍ਮਰੁਚਿਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਗ੍ਯਾਵਰ੍ਤਭੂषਣਃ
ਉਸਦੇ ਅੰਗ 'ਚ ਰਸਮ ਦੀ ਚਮਕ ਸੀ ਤੇ ਪ੍ਰਵਰਗਿਆ ਦੀ ਗੋਲ ਮੁੰਦਰੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਮਾਯਾਪਤ੍ਨੀਸਹਾਯੋ ਵੈ ਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗਮਿਵੋਚ੍ਛ੍ਰਯਃ
ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਖੜਾ ਸੀ।
ਆਜ੍ਯਗਨ੍ਧਃ ਸ੍ਰੁਵਸ੍ਤੁਣ੍ਡਃ ਸਾਮਘੋषਸ੍ਵਨੋ ਮਹਾਨ੍
ਉਹ ਘੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਚਮਚ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਸਾਮ ਗੀਤਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਨਖੋ ਘੋਰਃ ਪਸ਼ੁਜਾਨੁਰ੍ਮਹਾਮਖਃ
ਉਸਦੇ ਨਖ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਸੀ, ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਘੁਟਨੇ ਯਜਨ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਸੀ।
ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਸਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਮਿਕਾਸੋ ਮਸ਼ੋਣਿਤਃ
ਉਹ ਯਜਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਧੁਨ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਅਗ੍ਨਿਸਂਛਾਦਿਤਾਂ ਭੂਮਿਂ ਸਮਾਮਿਚ੍ਛਨ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮ੍
ਅੱਗ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆ।
ਪृਥਕ੍ ਤਾਸ੍ਤੁ ਸਮੀਕृਤ੍ਯ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਸੋ ऽਚਿਨੋਦ੍ਗਿਰੀਨ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ।
ਦੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਵਿਲੀਨਾਸ੍ਤੇ ਪਰ੍ਵਤਾ ਭੁਵਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਅੱਗ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਕੇ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਗਏ।
ਨਿषਿਕ੍ਤਾ ਯਤ੍ਰਯਤ੍ਰਾਸਂਸ੍ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰਾਚਲੋ ऽਭਵਤ੍
ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰੱਖੇ ਗਏ, ਓਥੇ-ਓਥੇ ਪਹਾੜ ਬਣ ਗਏ।
ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਵਿਭਜਤੇ ਕਲ੍ਪਾਦਿषੁ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
ਭੂਰਾਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਲੋਕਾਨ੍ਪੁਨਃਪੁਨਰਕਲ੍ਪਯਤ੍
ਉਹ ਭੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂਭੂਰ੍ਭਗਵਾਮ੍ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਆਪ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਭਿਧ੍ਯਾਯਤਃ ਸਰ੍ਗਂ ਤਦਾ ਵੈ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਜਦ ਉਹ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਰਚਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਮੋ ਮੋਹੋ ਮਹਾਮੋਹਸ੍ਤਾਮਿਸ੍ਰੋ ਹ੍ਯਨ੍ਧਸਂਜ੍ਞਿਤਃ
ਹਨੇਰਾ, ਭਟਕਾਵਾ, ਵੱਡਾ ਭਟਕਾਵਾ, ਗੂੜ੍ਹਾ ਹਨੇਰਾ ਅਤੇ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਧਾਵਸ੍ਥਿਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਧ੍ਯਾਯਤ ਸਾਭਿਮਾਨਿਨਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਤਥਾਨਿਃਸਂਜ੍ਞ ਏਵ ਚ
ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਅਤੇ ਹੋਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਜੇ ਹੋਏ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਸਂਵृਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨਗਾ ਮੁਖ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਉਸ ਤੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਲੁਕਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੱਖ ਦਰੱਖਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਪ੍ਰਤੀ ਤਮਨਾਃ ਸੋਥ ਤਦੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਮਨ੍ਯਤ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸਮਝਣ ਜੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੈਦائش ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਵਿਵਰ੍ਤ੍ਤੇਤ ਤਿਰ੍ਯਕਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਰਛੀ ਧਾਰ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਪਾਦ੍ਯਗ੍ਰਾਹਿਮਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ऽਜ੍ਞਾਨੇ ਜ੍ਞਾਨਮਾਨਿਨਃ
ਜੋ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਤੇ ਫੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਏਕਾਦਸ਼ਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਧਾ ਨਵਧਾਤ੍ਮਾਦਯਸ੍ਤਥਾ
ਗਿਆਨ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨੌ ਰੂਪ ਵੀ।
ਅਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਆਵृਤਾਸ਼੍ਚ ਬਹਿਃ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਸਭ ਅੰਦਰੋਂ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਮੁੜ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਰੋਤਸ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤ੍ਰਿਸਂਜ੍ਞਕਾਃ
ਤਿਰਛੀ ਧਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਸ਼ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਮਥੋਦ੍ਭੂਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਗਂ ਤਥਾਵਿਧਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਐਸਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਵੇਖੀ।
ਊਰ੍ਦ੍ਧਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਤਦ੍ਵੈ ਚੋਰ੍ਦ੍ਧਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਤੀਜਾ ਉਪਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਤਾਃ ਸੁਖਂ ਪ੍ਰੀਤਿਬਹੁਲਾ ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਾਵृਤਾਃ
ਉਹ ਸੁਖ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਬਾਹਰੋਂ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਢੱਕੇ ਹੋਏ।
ਨਵਧਾਤਾਦਯਸ੍ਤੇ ਵੈ ਤੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾਨੋ ਬੁਧਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਉਹ ਨੌ ਰੂਪ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਊਰ੍ਦ੍ਧਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਸृष੍ਟੇषੁ ਦੇਵੇषੁ ਸ ਤਦਾ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਜਦੋਂ ਉਪਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ।
ਸਰ੍ਗਮਨ੍ਯਂ ਸਿਮृਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ਤਂ ਸਾਧਕਂ ਪੁਨਰੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਾਰਗਰ ਹੋਵੇ।