ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਾ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ
ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਜੀਵ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
ਸਾਂਸਿਦ੍ਧਿਕਾਨ੍ਯਥੈਤਾਨਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਨਿ ਨਰਸ੍ਯ ਵੈ
ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹਨ।
ਅਨੁਸ਼ੇਤੇ ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨਮਥਾਪਿ ਵਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਇਸ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵੁਦ੍ਧ੍ਯਾਨੁਸ਼ੇਤੇ ਚ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੋਧਾਤ੍ਮਕਃ ਸ ਵੈ
ਜਿਵੇਂ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਇਸ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਏਵਂ ਵਿਵृਤ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨਾਭਿਸਂਹਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਂ ਹ੍ਯਰ੍षਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪਰਮਰ੍षਿਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਤਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਦੇਵ ਸ੍ਵਯਂ ਭੂਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਾਪ੍ਯृषਿਤਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ 'ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨੈਸ੍ਤੈਰ੍ਮਹਾਨ੍ਪਰਿਗਤਃ ਪਰਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਰਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘੇਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਰਵੋਚ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹਰ੍षਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧੇਃ ਪਰਮ ਦਰ੍ਸ਼ਿਨਾ
ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਂ ਤਪਸ਼੍ਚੈਵ ऋषਨ੍ਤਿ ऋषਿਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਤਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ऋषਿਪੁਤ੍ਰਾ ऋषੀਕਾਸ੍ਤੁ ਮੈਥੁਨਾਦ੍ਗਰ੍ਭਸਂਭਵਾਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਰਿਸ਼ਿਕਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤषਰ੍ਯਸ੍ਤ ਤਸ੍ਤੇ ਚ ਪਰਸਤ੍ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ
ਉਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ, ਸਰਵੋਚ ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ऋषਨ੍ਤਿ ਤੇ ऋਤਂ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇषਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਿਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਨਾਤ੍ਮਾਹਙ੍ਕਾਰਾਤ੍ਮਾ ਤਥੈਵ ਚ
ਅਵ੍ਯਕਤ ਆਤਮਾ, ਮਹਤ ਆਤਮਾ, ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਆਤਮਾ ਵੀ।
ਇਤ੍ਯੇਤਾ ऋषਿਜਾਤੀਸ੍ਤਾ ਨਾਮਭਿਃ ਪਞ੍ਚ ਵੈ ਸ਼ृਣੁ
ਹੁਣ ਇਹ ਪੰਜ ਰਿਸ਼ੀ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ।
ਮਨੁਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਵਸਿष੍ਟਸ਼੍ਚ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤੇ ਦਸ਼
ਮਨੂ, ਦਕ੍ਸ਼, ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਪੁਲਸਤਿਆ—ਇਹ ਦਸ ਹਨ।
ਪਰਤ੍ਵੇਨਰ੍षਯੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਮृਤਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹਰ੍षਯਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਵ੍ਯੋ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਕਸ਼੍ਯਪਸ਼੍ਵ੍ਯਵਨਸ੍ਤਥਾ
ਕਾਵਿਆ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਕਸ਼ਿਆਪ ਅਤੇ ਵਿਅਵਨ ਵੀ,
ਕਰ੍ਦਮੋ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਵਾਲਖਿਲ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾਰ੍ਵਤਃ
ਕਰਦਮ, ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਾਲਖਿਲਿਆ ਵੀ,
ऋषਿਪੁਤ੍ਰਾਨृ षੀਕਾਂਸ੍ਤੁ ਗਰ੍ਭੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ
ਹੁਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਜੋ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ, ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।
ऋषਿਦੀਰ੍ਘਤਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਬृਹਦੁਕ੍ਥਃ ਸ਼ਰਦ੍ਵਤਃ
ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਰਘਤਮਾ, ਬ੍ਰਹਦੁਕਥ ਅਤੇ ਸ਼ਰਦਵਤ,
ਦਧੀਚਃ ਸ਼ਂਸ਼ਪਾਸ਼੍ਚੈਵ ਰਾਜਾ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣਸ੍ਤਥਾ
ਦਧੀਚ, ਸ਼ੰਸ਼ਪਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਵੀ,
ਈਸ਼੍ਵਰਾ ऋषਯਸ਼੍ਚੈਵ ऋषਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਇਹ ਸਭ ਇਸ਼ਵਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਿਕਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭृਗੁਃ ਕਾਵ੍ਯਃ ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ਼੍ਚ ऋਚੀਕੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਵਾਨਪਿ
ਭਰਿਗੁ, ਕਾਵਿਆ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਅਤੇ ਆਤਮਵਾਨ ਰਿਚੀਕ,
ਆਰ੍ष੍ਟਿषੇਣੋ ਯੁਧਾਜਿਚ੍ਚ ਵੀਤਹਵ੍ਯਸੁਵਰ੍ਚਸੌ
ਆਰਸ਼ਟੀਸ਼ੇਣ, ਯੁਧਾਜਿਤ, ਵੀਤਹਵਿਆ ਅਤੇ ਸੁਵਰਚਸ,
ਏਕੋਨਵਿਸ਼ਤਿਰ੍ਹ੍ਯੇਤੇਭृਗਵੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਾਦਿਤਃ
ਇਹ ਉਨੀਹ ਹਨ, ਜੋ ਭਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ऋਤਵਾਕਸ੍ਤਥਾ ਗਰ੍ਗਃ ਸ਼ਿਨਿਃ ਸਂਕृਤਿਰੇਵ ਚ
ਰਿਤਵਾਕ, ਗਰਗ, ਸ਼ਿਨੀ ਅਤੇ ਸੰਕ੍ਰਿਤਿ ਵੀ,
ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵਃ ਪੌਰਕੁਤ੍ਸਸ੍ਤ੍ਰਸਦ੍ਦਸ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਦਸ੍ਯੁਮਾਨ੍
ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ, ਪੌਰੁਕੁਤਸ, ਤ੍ਰਸਦਦਸ੍ਯੁ ਅਤੇ ਦਸ੍ਯੁਮਾਨ,
ਵृषਾਦਰ੍ਭੋ ਵਿਰੂਪਾਸ਼੍ਵਃ ਕਣ੍ਵਸ਼੍ਚੈਵਾਥ ਮੁਦ੍ਗਲਃ
ਵ੍ਰਸ਼ਾਦਰਭ, ਵਿਰੂਪਾਸ਼ਵ, ਕਣਵ ਅਤੇ ਮੁਦਗਲ,
ਅਯਾਸ੍ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤੀ ਚਵਾਮਦੇਵਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਅਯਾਸਿਆ, ਚਕਰਵਰਤੀ ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਵੀ,