ਅਵਿਭਾਗੇ ਤੁ ਵੇਦਾਨਾਮਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯੇ ਤਮੋਮਯੇ
ਜਦੋਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਉਹ ਅਣਪਛਾਣੇ ਹਨ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ,
ਚੇਤਨਾਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਚੇਤਨੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਮ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਚੇਤਨਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤਿ ਗੁਣਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਤਵ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿषਯੋ ਵਿषਯਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਅਰ੍ਥੇਰ੍ऽਥਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ੈਤਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ, ਤੇ ਅਰਥ ਤੇ ਅਰਥਤਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਵੀ,
ਸਂਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਦਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਮਹਦਾਦਯਃ
ਫਿਰ ਮਹਤ ਆਦਿਕ ਪ੍ਰਗਟ ਪਦਾਰਥ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤਭੇਦਾਸ਼੍ਚ ਭੂਤੇਭ੍ਯੋ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਸ੍ਮ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਭੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਥੋਲ੍ਮੁਕਾਤ੍ਤੁ ਤ੍ਰੁਟਯਃ ਏਕਕਾਲਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੇ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਕਠੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਥਾਨ੍ਧਕਾਰੇ ਖਦ੍ਯੋਤਃ ਸਹਸਾ ਸਂਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਜੁਗਨੂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਮਾਹਨ੍ਸਸ਼ਰੀਰਸ੍ਤੁ ਯਤ੍ਰੈਵਾਯਮਵਰ੍ਤ੍ਤਤ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।
ਮਹਾਂਸ੍ਤੁ ਤਮਸਃ ਪਾਰੇ ਵੈਲਕ੍ਸ਼ਣ੍ਯਾਦ੍ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਮਹਤ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਾ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ
ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਜੀਵ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
ਸਾਂਸਿਦ੍ਧਿਕਾਨ੍ਯਥੈਤਾਨਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਨਿ ਨਰਸ੍ਯ ਵੈ
ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹਨ।
ਅਨੁਸ਼ੇਤੇ ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨਮਥਾਪਿ ਵਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਇਸ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵੁਦ੍ਧ੍ਯਾਨੁਸ਼ੇਤੇ ਚ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੋਧਾਤ੍ਮਕਃ ਸ ਵੈ
ਜਿਵੇਂ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਇਸ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਏਵਂ ਵਿਵृਤ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨਾਭਿਸਂਹਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਂ ਹ੍ਯਰ੍षਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪਰਮਰ੍षਿਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਤਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਦੇਵ ਸ੍ਵਯਂ ਭੂਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਾਪ੍ਯृषਿਤਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ 'ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨੈਸ੍ਤੈਰ੍ਮਹਾਨ੍ਪਰਿਗਤਃ ਪਰਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਰਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘੇਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਰਵੋਚ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹਰ੍षਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧੇਃ ਪਰਮ ਦਰ੍ਸ਼ਿਨਾ
ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਂ ਤਪਸ਼੍ਚੈਵ ऋषਨ੍ਤਿ ऋषਿਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਤਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ऋषਿਪੁਤ੍ਰਾ ऋषੀਕਾਸ੍ਤੁ ਮੈਥੁਨਾਦ੍ਗਰ੍ਭਸਂਭਵਾਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਰਿਸ਼ਿਕਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤषਰ੍ਯਸ੍ਤ ਤਸ੍ਤੇ ਚ ਪਰਸਤ੍ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ
ਉਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ, ਸਰਵੋਚ ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ऋषਨ੍ਤਿ ਤੇ ऋਤਂ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇषਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਿਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਨਾਤ੍ਮਾਹਙ੍ਕਾਰਾਤ੍ਮਾ ਤਥੈਵ ਚ
ਅਵ੍ਯਕਤ ਆਤਮਾ, ਮਹਤ ਆਤਮਾ, ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਆਤਮਾ ਵੀ।
ਇਤ੍ਯੇਤਾ ऋषਿਜਾਤੀਸ੍ਤਾ ਨਾਮਭਿਃ ਪਞ੍ਚ ਵੈ ਸ਼ृਣੁ
ਹੁਣ ਇਹ ਪੰਜ ਰਿਸ਼ੀ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ।
ਮਨੁਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਵਸਿष੍ਟਸ਼੍ਚ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤੇ ਦਸ਼
ਮਨੂ, ਦਕ੍ਸ਼, ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਪੁਲਸਤਿਆ—ਇਹ ਦਸ ਹਨ।
ਪਰਤ੍ਵੇਨਰ੍षਯੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਮृਤਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹਰ੍षਯਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਵ੍ਯੋ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਕਸ਼੍ਯਪਸ਼੍ਵ੍ਯਵਨਸ੍ਤਥਾ
ਕਾਵਿਆ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਕਸ਼ਿਆਪ ਅਤੇ ਵਿਅਵਨ ਵੀ,
ਕਰ੍ਦਮੋ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਵਾਲਖਿਲ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾਰ੍ਵਤਃ
ਕਰਦਮ, ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਾਲਖਿਲਿਆ ਵੀ,
ऋषਿਪੁਤ੍ਰਾਨृ षੀਕਾਂਸ੍ਤੁ ਗਰ੍ਭੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ
ਹੁਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਜੋ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ, ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।