ਅਤ੍ਰ ਵੋ ਵਰ੍ਣਯਿष੍ਯਾਮਿ ਵਿਧਿਂ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਯਃ
ਇਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨਵੰਤਰ ਦਾ ਵਿਧੀ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਤਿਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਚੈਵ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰਨ੍ਯਾ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਪਰੰਪਰਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਆਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਸ੍ਯਾਪਿ ਵਰ੍ਜ੍ਯੈਕਂ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰਿਯਮ੍
ਕੋਸਮਿਕ ਪ੍ਰਲੈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਹੀ ਅਲੱਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਗੁਣਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਫਲਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਲਈ ਸਤੁਤੀਆਂ ਹਨ, ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਸਤੁਤੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਫਲਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਤੁਤੀਆਂ ਹਨ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਯਥਾ ਦੇਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯੇ
ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਜਿਵੇਂ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਗਣਾਨਾਂ ਤੁ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ऋषੀਣਾਂ ਤਪ੍ਯਤਾਮੁਗ੍ਰਂ ਤਪਃ ਪਰਮਦੁष੍ਕਰਮ੍
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਤਪ ਕੀਤਾ।
ਅਸਂਤੋषਾਦ੍ਭਯਾ ਦ੍ਦੁਃਖਾਤ੍ਸੁਖਾਚ੍ਛੋਕਾਚ੍ਚ ਪਞ੍ਚਧਾ
ਅਸੰਤੋਖ, ਡਰ, ਦੁੱਖ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ—ਇਹ ਪੰਜ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ऋषੀਣਾਂ ਯਦृषਿਤ੍ਵਂ ਹਿ ਤਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮੀਹ ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਃ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰਿਸ਼ਿਤਾ ਦੇ ਲਕੜਣ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਅਤਸ੍ਤ੍ਵृषੀਣਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਤ੍ਰ ਹ੍ਯਾਰ੍षਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਅਵਿਭਾਗੇ ਤੁ ਵੇਦਾਨਾਮਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯੇ ਤਮੋਮਯੇ
ਜਦੋਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਉਹ ਅਣਪਛਾਣੇ ਹਨ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ,
ਚੇਤਨਾਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਚੇਤਨੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਮ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਚੇਤਨਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤਿ ਗੁਣਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਤਵ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿषਯੋ ਵਿषਯਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਅਰ੍ਥੇਰ੍ऽਥਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ੈਤਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ, ਤੇ ਅਰਥ ਤੇ ਅਰਥਤਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਵੀ,
ਸਂਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਦਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਮਹਦਾਦਯਃ
ਫਿਰ ਮਹਤ ਆਦਿਕ ਪ੍ਰਗਟ ਪਦਾਰਥ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤਭੇਦਾਸ਼੍ਚ ਭੂਤੇਭ੍ਯੋ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਸ੍ਮ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਭੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਥੋਲ੍ਮੁਕਾਤ੍ਤੁ ਤ੍ਰੁਟਯਃ ਏਕਕਾਲਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੇ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਕਠੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਥਾਨ੍ਧਕਾਰੇ ਖਦ੍ਯੋਤਃ ਸਹਸਾ ਸਂਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਜੁਗਨੂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਮਾਹਨ੍ਸਸ਼ਰੀਰਸ੍ਤੁ ਯਤ੍ਰੈਵਾਯਮਵਰ੍ਤ੍ਤਤ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।
ਮਹਾਂਸ੍ਤੁ ਤਮਸਃ ਪਾਰੇ ਵੈਲਕ੍ਸ਼ਣ੍ਯਾਦ੍ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਮਹਤ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਾ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ
ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਜੀਵ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
ਸਾਂਸਿਦ੍ਧਿਕਾਨ੍ਯਥੈਤਾਨਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਨਿ ਨਰਸ੍ਯ ਵੈ
ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹਨ।
ਅਨੁਸ਼ੇਤੇ ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨਮਥਾਪਿ ਵਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਇਸ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵੁਦ੍ਧ੍ਯਾਨੁਸ਼ੇਤੇ ਚ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੋਧਾਤ੍ਮਕਃ ਸ ਵੈ
ਜਿਵੇਂ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਇਸ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਏਵਂ ਵਿਵृਤ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨਾਭਿਸਂਹਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਂ ਹ੍ਯਰ੍षਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪਰਮਰ੍षਿਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਤਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਦੇਵ ਸ੍ਵਯਂ ਭੂਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਾਪ੍ਯृषਿਤਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ 'ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨੈਸ੍ਤੈਰ੍ਮਹਾਨ੍ਪਰਿਗਤਃ ਪਰਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਰਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘੇਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਰਵੋਚ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹਰ੍षਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧੇਃ ਪਰਮ ਦਰ੍ਸ਼ਿਨਾ
ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਂ ਤਪਸ਼੍ਚੈਵ ऋषਨ੍ਤਿ ऋषਿਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਤਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।