षਟ੍ਸਪ੍ਤਤ੍ਯਙ੍ਗੁਲੋਤ੍ਸੇਧਃ ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਕਕੁਦਸ੍ਤੁ ਵੈ
ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਕੁੰਝ ਦੀ ਉਚਾਈ ਛਿਆੱਤਰ ਉਂਗਲਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,
ਅਙ੍ਗੁਲਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੈਰ੍ਵਿਨਾ
ਹਜ਼ਾਰ ਉਂਗਲਾਂ, ਚਾਲੀ ਉਂਗਲਾਂ ਘੱਟ ਕਰਕੇ,
ਮਾਨੁषਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ੍ਤੁ ਯਾਦृਸ਼ਃ
ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਐਸੇ ਹੀ ਹੈ,
ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਤਿਸ਼ਯਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾਨਾਂ ਕਾਯ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਧੀਆ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਵੈ ਪਰਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਭਾਵਾ ਯੇ ਦਿਵ੍ਯਮਾਨੁषਾਃ
ਇਹ ਦਿਵਯ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ,
ਗਾਵੋ ਹ੍ਯਜਾਵਯੋ ऽਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਹਸ੍ਤਿਨਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੋ ਨਗਾਃ
ਗਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਰੁੱਖ,
ਦੇਵਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਦ੍ਰੂਪਾ ਏਵ ਤੇ ਪੁਨਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹੀ ਰੂਪ ਫਿਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ,
ਤੇषਾਂ ਰੂਪਾਨੁਰੂਪੈਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਮਾਣੈਃ ਸ੍ਥਾਣੁਜਙ੍ਗਮੈਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਪ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਖੜੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ,
ਅਤਃ ਸ਼ਿष੍ਟਾਨ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਤਃ ਸਾਧੂਂਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਬਾਕੀ, ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ,
ਸਾਜਾਤ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਤੇਨ ਸਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕੋ ਜਾਤੀ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਨੇਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਨ ਕ੍ਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਤ੍ਦृष੍ਯਨ੍ਤਿ ਜਿਤਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਉਹ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ; ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੰਝ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਸ਼ੋ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾ ਦ੍ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਸ਼੍ਰੌਤਸ੍ਮਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਗृਹਾਣਾਂ ਸਾਧਨਾਚ੍ਚੈਵ ਗृਹਸ੍ਥਃ ਸਾਧੁਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਾਧਨ ਨਾਲ, ਜੋ ਘਰਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.
ਯਤਮਾਨੋ ਯਤਿਃ ਸਾਧੁਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਯੋਗਸ੍ਯ ਸਾਧਨਾਤ੍
ਜੋ ਸੰਨਿਆਸੀ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗ ਦੀ ਸadhna ਕਰਕੇ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗृਹਸ੍ਥੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਚ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਯਤਿਸ੍ਤਥਾ
ਇੱਕ ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ—
ਅਯਂ ਧਰ੍ਮੋ ਹ੍ਯਯਂ ਨੇਤਿ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਭਿਨ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ
‘ਇਹ ਧਰਮ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ’—ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ।
ਕੁਸ਼ਲਾਕੁਸ਼ਲਂ ਕਰ੍ਮ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਾਵਿਹ ਸ੍ਮृਤਾਮ੍
ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਧਾਰਣਾਮਹਤ੍ਤ੍ਵੇ ਚ ਅਧਰ੍ਮ ਇਤਿ ਚੋਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਹਾਰਾ ਜਾਂ ਵੱਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਾਨਿष੍ਟਫਲੋਹ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯੈਰੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ
ਅਧਰਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਨੀਤਾ ऋਜਵਸ੍ਤਾਨਾਚਾਰ੍ਯਾਨ੍ਪ੍ਰਜਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਜੋ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਚਿਨੋਤਿ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਆਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤੇਨ ਚੋਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਕਾਰਨ ਅਧਿਆਪਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਾਰਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਦ੍ਦ੍ਵਿਧਾ ਸ਼੍ਰੌਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਵੇਦਿਕ ਰੀਤਿ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਵੇਦਯਿਤ੍ਵੇਹ ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਸਪ੍ਤਰ੍ष ਯੋ ऽਬ੍ਰੁਵਨ੍
ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਕੇ ਵੇਦਿਕ ਰੀਤਿ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯਾਤੀਤਸ੍ਯ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾਚਾਰਾਨ੍ਮਨੁਰ੍ਜਗੌ
ਪਿਛਲੇ ਯੁਗ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮਨੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ।
ਸ ਏष ਵਿਵਿਧੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸ਼ਿष੍ਟਾਚਾਰ ਇਹੋਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮ ਇੱਥੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਯੇ ਸ਼ਿष੍ਟਾ ਇਹ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਃ
ਜੋ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਂ ਯੇ ਚ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਾਞ੍ਛਿष੍ਟਾਨ੍ਵੈ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਲਈ ਇੱਥੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੈਃ ਸ਼ਿष੍ਟੈਸ਼੍ਚਰਿਤੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸਮ੍ਯਗੇਵ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ
ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਧਰਮ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿष੍ਟੈਰਾਚਰ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਨੁਨਾ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮਨੂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,