ਨਿਸ਼ਾਯਾਮਿਵ ਖਦ੍ਯੋਤਃ ਪ੍ਰਾਪृਟ੍ਕਾਲੇ ਤਤਸ੍ਤਤਃ
ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਿਵੇਂ ਜੁਗਨੂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ।
ਅਨੁਮਾਨਾਦਸਂਮੂਢੋ ਭੂਮੇਰਦ੍ਧਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਅਨੁਮਾਨ ਰਾਹੀਂ, ਬਿਨਾਂ ਭੁੱਲੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਬਾਰੇ।
ਤਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਮਨਸਾ ਦਿਵ੍ਯਰੂਪਮ ਚਿਨ੍ਤਯਤ੍
ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਸੋਚਿਆ।
ਕਿਂ ਤੁ ਰੂਪਮਹਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਲਿਲਾਦੁਦ੍ਧਰੇ ਮਹੀਮ੍
ਪਰ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਰੂਪ ਬਣਾਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕੱਢਾਂ?
ਉਦृਸ਼੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਵਾਙ੍ਮਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸਣਯੋਗ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੀਲਮੇਘਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਂ ਮੇਘਸ੍ਤਨਿਤਨਿਃਸ੍ਵਨਮ੍
ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਰੂਪ, ਜਿਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੱਜਣ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯੁਦਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਿਕਾਸ਼ਮਾਦਿਤ੍ਯਸਮਤੇਜਸਮ੍
ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸੀ।
ਪੀਨੋਨ੍ਨਤਕਟੀਦੇਸ਼ਂ ਵृषਲਕ੍ਸ਼ਣਪੂਜਿਤਮ੍
ਉਸਦੇ ਕਮਰ ਚੌੜੀ ਤੇ ਉਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਬਲਦ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ੍ਹਾ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਸੀ।
ਪृਥਿਵ੍ਯੁਦ੍ਧਰਣਾਰ੍ਥਾਯ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਰਸਾਤਲਮ੍
ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਗਿਆ।
ਅਗ੍ਨਿਜਿਹ੍ਵੋ ਦਰ੍ਭਰੋਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ੀਰ੍षੋ ਮਹਾਤਪਾਃ
ਉਸਦੀ ਜੀਭ ਅੱਗ ਸੀ, ਵਾਲ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਵਾਂਗ, ਸਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਪस्या ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਂਸ਼ਕਾਯੋ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ ਨਾਨਾਦੀਕ੍ਸ਼ਾਭਿਰਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਪੂਰਬੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ, ਚਮਕਦਾਰ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦীক্ষਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਪਾਕਰ੍ਮਰੁਚਿਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਗ੍ਯਾਵਰ੍ਤਭੂषਣਃ
ਉਸਦੇ ਅੰਗ 'ਚ ਰਸਮ ਦੀ ਚਮਕ ਸੀ ਤੇ ਪ੍ਰਵਰਗਿਆ ਦੀ ਗੋਲ ਮੁੰਦਰੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਮਾਯਾਪਤ੍ਨੀਸਹਾਯੋ ਵੈ ਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗਮਿਵੋਚ੍ਛ੍ਰਯਃ
ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਖੜਾ ਸੀ।
ਆਜ੍ਯਗਨ੍ਧਃ ਸ੍ਰੁਵਸ੍ਤੁਣ੍ਡਃ ਸਾਮਘੋषਸ੍ਵਨੋ ਮਹਾਨ੍
ਉਹ ਘੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਚਮਚ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਸਾਮ ਗੀਤਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਨਖੋ ਘੋਰਃ ਪਸ਼ੁਜਾਨੁਰ੍ਮਹਾਮਖਃ
ਉਸਦੇ ਨਖ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਸੀ, ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਘੁਟਨੇ ਯਜਨ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਸੀ।
ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਸਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਮਿਕਾਸੋ ਮਸ਼ੋਣਿਤਃ
ਉਹ ਯਜਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਧੁਨ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਅਗ੍ਨਿਸਂਛਾਦਿਤਾਂ ਭੂਮਿਂ ਸਮਾਮਿਚ੍ਛਨ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮ੍
ਅੱਗ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆ।
ਪृਥਕ੍ ਤਾਸ੍ਤੁ ਸਮੀਕृਤ੍ਯ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਸੋ ऽਚਿਨੋਦ੍ਗਿਰੀਨ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ।
ਦੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਵਿਲੀਨਾਸ੍ਤੇ ਪਰ੍ਵਤਾ ਭੁਵਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਅੱਗ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਕੇ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਗਏ।
ਨਿषਿਕ੍ਤਾ ਯਤ੍ਰਯਤ੍ਰਾਸਂਸ੍ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰਾਚਲੋ ऽਭਵਤ੍
ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰੱਖੇ ਗਏ, ਓਥੇ-ਓਥੇ ਪਹਾੜ ਬਣ ਗਏ।
ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਵਿਭਜਤੇ ਕਲ੍ਪਾਦਿषੁ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
ਭੂਰਾਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਲੋਕਾਨ੍ਪੁਨਃਪੁਨਰਕਲ੍ਪਯਤ੍
ਉਹ ਭੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂਭੂਰ੍ਭਗਵਾਮ੍ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਆਪ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਭਿਧ੍ਯਾਯਤਃ ਸਰ੍ਗਂ ਤਦਾ ਵੈ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਜਦ ਉਹ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਰਚਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਮੋ ਮੋਹੋ ਮਹਾਮੋਹਸ੍ਤਾਮਿਸ੍ਰੋ ਹ੍ਯਨ੍ਧਸਂਜ੍ਞਿਤਃ
ਹਨੇਰਾ, ਭਟਕਾਵਾ, ਵੱਡਾ ਭਟਕਾਵਾ, ਗੂੜ੍ਹਾ ਹਨੇਰਾ ਅਤੇ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਧਾਵਸ੍ਥਿਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਧ੍ਯਾਯਤ ਸਾਭਿਮਾਨਿਨਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਤਥਾਨਿਃਸਂਜ੍ਞ ਏਵ ਚ
ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਅਤੇ ਹੋਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਜੇ ਹੋਏ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਸਂਵृਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨਗਾ ਮੁਖ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਉਸ ਤੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਲੁਕਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੱਖ ਦਰੱਖਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਪ੍ਰਤੀ ਤਮਨਾਃ ਸੋਥ ਤਦੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਮਨ੍ਯਤ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸਮਝਣ ਜੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੈਦائش ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਵਿਵਰ੍ਤ੍ਤੇਤ ਤਿਰ੍ਯਕਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਰਛੀ ਧਾਰ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।