ਮਾਂਸੈਰ੍ਮੂਲਫਲੈਸ਼੍ਚੈਵ ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਃ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾਃ
ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮਾਸ, ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਦੇ ਹਨ।
ਏਤਾਂ ਕਾष੍ਠਾਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਅਲ੍ਪਸ਼ੇषਾਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਤਃ
ਫਿਰ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਲੋਕ ਬਚਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਚਾਰਣਾ ਤੁ ਨਿਰ੍ਵੇਦਾਤ੍ਸਾਮ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾ ਵਿਚਾਰਣਾਤ੍
ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸੋਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੋਚਣ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿੱਚ ਠੰਢਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਾਸੂਪਸ਼ਮਯੁਕ੍ਤਾਸੁ ਕਲਿਸ਼ਿष੍ਟਾਸੁ ਵੈ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਚਿਤ੍ਤਸਂਮੋਹਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਾਸਾਂ ਵੈ ਸੁਪ੍ਤਮਤ੍ਤਵਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਹ ਐਸਾ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੁੱਤੇ ਜਾਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਤੁ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪੂਤੇ ਕृਤਯੁਗੇ ਤੁ ਵੈ
ਫਿਰ, ਜਦ ਪਵਿੱਤਰ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ,
ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਚੇਹ ਯੇ ਸਿਦ੍ਧਾ ਅਦृष੍ਟਾ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ ਚ
ਇੱਥੇ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅਦਿੱਖੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਬੀਜਾਰ੍ਥਂ ਯੇ ਸ੍ਮृਤਾ ਇਹ
ਇੱਥੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੀਜ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਧਰ੍ਮਂ ਕਥਯਨ੍ਤੀਤਰੇषੁ ਚ
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਤਸ੍ਤੇषੁ ਕ੍ਰਿਯਾਵਤ੍ਸੁ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ ਕृਤੇ
ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕੇਚਿਦ੍ਧਰ੍ਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਰ੍ਥਂ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੀਹਾਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍
ਕੁਝ ਲੋਕ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਦਾਵਪ੍ਰਦਗ੍ਧੇषੁ ਤृਣੇष੍ਵਿਹ ਤਪੇਨ ਤੁ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੀ ਘਾਸ ਤਾਪ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ,
ਤਥਾ ਕਾਰ੍ਤਯੁਗਾਨਾਂ ਤੁ ਕਲਿਜष੍ਵਿਹ ਸਂਭਵਃ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਿਜੁਗ ਦੇ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਹ੍ਯਵ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਾਦ੍ਯਾਵਨ੍ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਇਹ ਲੜੀ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯੁਗੇष੍ਵੇਤਾਨਿ ਹੀਯਨ੍ਤੇ ਤ੍ਰਿਤ੍ਰਿਪਾਦਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ
ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਕਮ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇष ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਿਰ੍ਯਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਸ੍ਤੁ ਮਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਹੇ ਦੁਵਿਜ, ਮੈਂ ਇਹ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਏषਾ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਵृਤ੍ਤਿਰਾਸਹਸ੍ਰਦ੍ਗੁਣੀਕृਤਾ
ਇਹ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਕੇ, ਐਸੇ ਹੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰਾਰ੍ਜਵਂ ਜਡੀਭਾਵੋ ਭੂਤਾਨਾਮਾਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍
ਇੱਥੇ, ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਦਗੀ ਮੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏषਾ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਨਾਂ ਚ ਗੁਣਿਤਾ ਹ੍ਯੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ
ਇਹ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਨੂੰ ਗੁਣਾ ਕੇ ਇਕਹੱਤਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਯੁਗੇ ਯਥੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ਭਵਤੀਹ ਯਥਾ ਤੁ ਯਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਇਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਥੇ ਵੀ ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗੇ ਸਰ੍ਗੇ ਤਥਾ ਭੇਦਾ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਥੈਵ ਤੁ
ਹਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਫਰਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਤਦੇਵ ਤੁ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਇਹੀ ਸਭ ਮਾਨਵਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਨ ਸਂਤਿष੍ਠਤਿ ਜੀਵਲੋਕਃ ਕ੍ਸ਼ਯੋਦਯਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਃ
ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਚੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਇਤ੍ਯੇਤ ਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯੁਗਾਨਾਂ ਵੈ ਸਮਾਸਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਗਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਣ ਚੈਕੇਨ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਵੈ
ਇਕ ਮਾਨਵਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਅੰਤਰ ਸਮੇਤ ਲੈ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨਾਗਤੇषੁ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਤਰ੍ਕਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਿਜਾਨਤਾ
ਜੋ ਅਜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੰਝ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤੁਲ੍ਯਾਭਿਮਾਨਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨਾਮਰੂਪੈਰ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੁਤ
ਜੋ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਮਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ऋषਯੋ ਮਨਵਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵੇ ਤੁਲ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਯੋਜਨੈਃ
ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮਨੂ ਵੀ, ਸਭ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।
ਯੁਗਸ੍ਵਭਾਵਾਂਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਵਿਧਤ੍ਤੇ ਵੈ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਯੁਗੇष੍ਵਿਹ
ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।