ਸਤ੍ਯਂ ਜਪਸ੍ਤਪੋ ਦਾਨਂ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾ ਧਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਸਚ, ਜਪ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ — ਇਹ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦਾ ਧਰਮ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਚ ਤਦਾ ਸ਼ੂਰਾ ਆਯੁष੍ਮਨ੍ਤੋ ਮਹਾਬਲਾਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਾਯਤਾਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਪृਥੂਰਸ੍ਕਾਃ ਸੁਸਂਹਤਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀਆਂ, ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਧਨੁਰ੍ਦ੍ਧਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਃ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਜੇਤਾ ਰਾਜੇ ਹੋਏ।
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੌ ਤੁ ਸ੍ਮृਤੌ ਬਾਹੂ ਵ੍ਯਾਮੋ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਗਰੋਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕ ਵਿਅਾਮ ਨੂੰ ਨਿਆਗਰੋਧ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਸਮੋਛ੍ਰਯਪਰੀਣਾਹੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਮਣ੍ਡਲਃ
ਜੋ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਆਗਰੋਧ ਮੰਡਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤੈਤਾਨਿ ਚ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨਾਮ
ਇਹ ਸੱਤ ਰਤਨ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਜੇਤਾ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕੇਤੁਰ੍ਨਿਧਿਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤੈਵ ਪ੍ਰਾਣਹੀਨਾਨਿ ਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਕੇਤੂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਨਿਧੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਐਸਾ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਸ਼੍ਵਃ ਕਲਭਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਸਪ੍ਤ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਘੋੜਾ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਤ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਵਿਧੇਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਾਮ੍
ਚੌਦਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਾਰੇ ਸਮਰਾਟਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇष੍ਵਿਹ
ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਪਿਛਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਇਥੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ,
ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਚ ਤਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਃ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਮਰਾਟ ਉਥੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਤ੍ਯਦ੍ਭੁਤਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਬਲਂ ਧਰ੍ਮਃ ਸੁਖਂ ਧਨਮ੍
ਚਾਰ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ: ਤਾਕਤ, ਧਰਮ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਧਨ।
ਅਰ੍ਥੋ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਯਸ਼ੋ ਵਿਜਯ ਏਵ ਚ
ਅਰਥ, ਧਰਮ, ਇੱਛਾ, ਸ਼ੋਭਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵੀ।
ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਤਪਸਾ ਚੈਵ ਮੁਨੀਨਭਿਭਵਨ੍ਤਿ ਵੈ
ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਸ਼੍ਚੈਵ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੈਰਮਾਨੁषੈਃ
ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤਾਮ੍ਰਪ੍ਰਭੋष੍ਟਨੇਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਾਸ਼੍ਚੈਦ੍ਧ੍ਵਰੋਮਸ਼ਾਃ
ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੇ ਹੋਠ ਤੇ ਅੱਖਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਵਾਲ।
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਪਰਿਣਾਹਾਸ਼੍ਚ ਸਿਂਹਸ੍ਕਨ੍ਧਾਸ੍ਤੁ ਮੇਹਨਾਃ
ਵੱਡਾ ਪੇਟ, ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਮੋਢਾ ਅਤੇ ਉਭਰੇ ਹੋਏ ਅੰਗ।
ਪਾਦਯੋਸ਼੍ਚਕ੍ਰਮਤ੍ਸ੍ਯੋਨ੍ਤੁ ਸ਼ਙ੍ਖਪਦ੍ਮੌ ਤੁਹਸ੍ਤਯੋਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਚੱਕਰ ਤੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ; ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਕਮਲ।
ਅਸਂਗਗਤਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਚਤਸ੍ਰਸ਼੍ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਾਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਸਮਰਾਟਾਂ ਕੋਲ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਜ੍ਯਾ ਦਾਨਂ ਤਪਃ ਸਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਧਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਯਜਨਾ, ਦਾਨ, ਤਪ ਤੇ ਸਚ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਰ੍ਯਾਦਾਸ੍ਥਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਦਣ੍ਡਨੀਤਿਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਹੱਦਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦੰਡ ਦੀ ਨੀਤੀ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਕੋ ਵੇਦਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਾਦਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਵਿਧੌਸ੍ਮृਤਃ
ਇੱਕ ਵੇਦ, ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਸਮਾਕੀਰ੍ਣਾ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ
ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਧ੍ਯਾਪਾਦਃ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਤੁ ਸੋਂऽਸ਼ਪਦੇਨ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਹੈ; ਉਹ 'ਸੰ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੇ ਸਰ੍ਗੇ ਯਥਾਵਤ੍ਤਚ੍ਚ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ
ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਕਾਲਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਯਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਕਾਲੀ ਨਾਮ ਦੀ ਵਾਰੀ ਮੁਕ ਗਈ ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆ ਗਿਆ,
ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਯਾਂ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਯਾਂ ਗृਹਾਸ਼੍ਰਮਪਰੇ ਪੁਨਃ
ਜਦੋਂ ਨਿਯਮ-ਕਾਇਦਾ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਫਿਰ
ਸਂਭਾਰਾਂਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤੁ ਮਂਭृਤ੍ਯ ਕਥਂ ਯਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ
ਜੋ ਜਰੂਰੀ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ?
ਯਥਾ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਮੁਖੇ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਯਜਨ ਦੀ ਰੀਤ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ?