ਯੋਗੀਸ਼੍ਵਰਃ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਕਰੋਤਿ ਵਿਕਰੋਤਿਚ
ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਧਾ ਯਦ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਲੋਕੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਰ੍ਰਿਗੁਣ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਯਦਾ ਸ਼ੇਤੇ ਤਦਾਰ੍ਧਾਤੇ ਯਦ੍ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਵਿषਯਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ
ਜਦ ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਅੱਧਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਲਕ—
ऋषਿਃ ਸਰ੍ਵਗਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸੋ ऽਭ੍ਯਯਾਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ
ਇੱਥੇ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਲਕ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
ਭਗਵਾਨਗ੍ਰਸਦ੍ਭਾਵਾਨ੍ਨਾਗੋ ਨਾਗਸ੍ਵਸਂਸ਼੍ਰਯਾਤ੍
ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਗ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਨਾਗ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਵੀ।
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਸਰ੍ਵਃਸਰ੍ਵਂਯਤਸ੍ਤਤਃ
ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਰਕੇ; ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਧਾ ਵਿਭਜ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਕਲਃ ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਸੋ ऽਗ੍ਰੇ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਃ ਸਨ੍ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਃ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀਰਾ-ਅੰਡਾ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਭੂ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਃ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਾਤੁਂ ਮਨੁਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰਪਿ
ਉਸਦੀ ਮਿਆਦ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਤਾਵਤ੍ਤ੍ਵੇ ਸੋ ऽਸ੍ਯ ਕਾਲੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਬੁਦ੍ਧ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਮਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਦੂਜਾ ਸਮਾਂ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਤੀਤਾਨਿ ਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਤਾਵਚ੍ਛੇषਾਤ੍ਪਰੇਤੁ ਯੇ
ਜੋ ਕਲਪਾਂ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੀ ਅੱਗੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਸਾਂਪ੍ਰਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਕਲ੍ਪੋ ਵੈ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਚ ਯਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੌਜੂਦਾ ਕਲਪ ਪਹਿਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਣੇ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰੇ ਤੁ ਪਰਿਪਾਲ੍ਯਂ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰੈਃ
ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਤੈਃ ਪ੍ਰਲੀਨੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਯਤ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਜਦੋਂ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਵਿਭੁਰ੍ਭਵਤਿ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍
ਫਿਰ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰ ਹਨ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਾਰਾਯਣਾਖ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸੁष੍ਵਾਪ ਸਲਿਲੇ ਤਦਾ
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇਮਂ ਚੋਦਾਹਰਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰਰ੍ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਇੱਥੇ ਨਾਰਾਇਣ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਯਨ ਤਸ੍ਯ ਤਾਃਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇਨ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਹ ਉਸਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਣਪਤ੍ਰੇਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਾਦਰ੍ਸ਼ਕਾਰਣਾਤ੍
ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿਚੋਂ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਬ੍ਰਹਮਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ।
ਨਿਸ਼ਾਯਾਮਿਵ ਖਦ੍ਯੋਤਃ ਪ੍ਰਾਪृਟ੍ਕਾਲੇ ਤਤਸ੍ਤਤਃ
ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਿਵੇਂ ਜੁਗਨੂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ।
ਅਨੁਮਾਨਾਦਸਂਮੂਢੋ ਭੂਮੇਰਦ੍ਧਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਅਨੁਮਾਨ ਰਾਹੀਂ, ਬਿਨਾਂ ਭੁੱਲੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਬਾਰੇ।
ਤਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਮਨਸਾ ਦਿਵ੍ਯਰੂਪਮ ਚਿਨ੍ਤਯਤ੍
ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਸੋਚਿਆ।
ਕਿਂ ਤੁ ਰੂਪਮਹਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਲਿਲਾਦੁਦ੍ਧਰੇ ਮਹੀਮ੍
ਪਰ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਰੂਪ ਬਣਾਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕੱਢਾਂ?
ਉਦृਸ਼੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਵਾਙ੍ਮਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸਣਯੋਗ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੀਲਮੇਘਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਂ ਮੇਘਸ੍ਤਨਿਤਨਿਃਸ੍ਵਨਮ੍
ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਰੂਪ, ਜਿਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੱਜਣ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯੁਦਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਿਕਾਸ਼ਮਾਦਿਤ੍ਯਸਮਤੇਜਸਮ੍
ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸੀ।
ਪੀਨੋਨ੍ਨਤਕਟੀਦੇਸ਼ਂ ਵृषਲਕ੍ਸ਼ਣਪੂਜਿਤਮ੍
ਉਸਦੇ ਕਮਰ ਚੌੜੀ ਤੇ ਉਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਬਲਦ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ੍ਹਾ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਸੀ।
ਪृਥਿਵ੍ਯੁਦ੍ਧਰਣਾਰ੍ਥਾਯ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਰਸਾਤਲਮ੍
ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਗਿਆ।
ਅਗ੍ਨਿਜਿਹ੍ਵੋ ਦਰ੍ਭਰੋਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ੀਰ੍षੋ ਮਹਾਤਪਾਃ
ਉਸਦੀ ਜੀਭ ਅੱਗ ਸੀ, ਵਾਲ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਵਾਂਗ, ਸਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਪस्या ਵਾਲਾ ਸੀ।