ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤਾਰਕਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ
ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਤਾਰਕ ਆਦਿ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼ੇष੍ਵਥ ਸਿਦ੍ਧੀਨਾਮਨ੍ਯਾਸਾਂ ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍
ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਧੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੋਇਆ।
ਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਵੈ ਪੁਨਸ੍ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਯਾਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਭਿਸ੍ਤੁ ਤੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਂ ਮਨੁਰ੍ਜਗੌ
ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਿਖਾਏ, ਤੇ ਮਨੂ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਉਚਾਰਿਆ।
ਸਂਰੋਧਾਦਾਯੁषਸ਼੍ਚੈਵ ਵਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰੇषੁ ਵੈ
ਆਯੁ ਦੀ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।
ਅਨਾਦਿਨਿਧਿਨਾ ਦਿਵ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸृष੍ਟਾਃ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਾ
ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਹਨ, ਬਿਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਦੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਰਚੇ।
ਵਿਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਸਮਾਨਾਰ੍ਥਾ ਵੇਦਵਾਦਾ ਯਥਾਯੁਗਮ੍
ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼, ਭਾਵ ਇੱਕੋ ਹੀ, ਪਰ ਹਰ ਯੁਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰਿਚਾਰਯਜ੍ਞਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਜਪਯਜ੍ਞਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ-ਯਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੰਗੇ ਜਪ-ਯਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਰਿਯਾਵਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜਾਵਨ੍ਤਃ ਸਮृਦ੍ਧਾਃ ਸੁਖਿਨਸ੍ਤਥਾ
ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤ, ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਾਲੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵੈਸ਼੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਃ ਸ਼ੁਦ੍ਰਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮਨੁਵ੍ਰਤਾਃ
ਸ਼ੂਦਰ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਭਦੇ ਹਨ।
ਸਂਕਲ੍ਪਿਤੇਨ ਮਨਸਾ ਵਾਚੋਕ੍ਤੇਨ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ
ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਬੋਲੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ,
ਆਯੁਰ੍ਮੇਧਾ ਬਲਂ ਰੂਪਮਾਰੋਗ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਤਾ
ਉਮਰ, ਬੁੱਧੀ, ਤਾਕਤ, ਸੋਹਣਾਪਣ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨਤਾ,
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਂ ਤੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਦਾਕਰੋਤ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ।
ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਰੋਧੇਨ ਮਨੁਂ ਤਾਃ ਪੁਨਰਭ੍ਯਯੁਃ
ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਜੀਵ ਮੁੜ ਮਨੂ ਕੋਲ ਆਏ।
ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸ਼ਤਰੂਪਾਯਾਂ ਪੁਤ੍ਰੌ ਸ ਉਦਪਾਦਯਤ੍
ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਵਿਚ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਰਾਜਾਨ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਦਣ੍ਡਧਾਰਿਣਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਾਜੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨ ਪਾਪਾਸ੍ਤੈਰ੍ਯੇ ਚ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਨਰਾਧਿਪੈਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੁਕਵੇਂ ਪਾਪ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਰਾਜਾ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ,
ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਹੋਇਆ।
ਯਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਦਾ ਹ੍ਯੇਵ ਤੁ ਦੈਵਤੈਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਯਜਨ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੁਜਾ ਚੈਵ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਮਹੌਜਸਾ
ਵਿਸ਼ਵਭੁਜ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਵਿੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ।
ਸਤ੍ਯਂ ਜਪਸ੍ਤਪੋ ਦਾਨਂ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾ ਧਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਸਚ, ਜਪ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ — ਇਹ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦਾ ਧਰਮ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਚ ਤਦਾ ਸ਼ੂਰਾ ਆਯੁष੍ਮਨ੍ਤੋ ਮਹਾਬਲਾਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਾਯਤਾਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਪृਥੂਰਸ੍ਕਾਃ ਸੁਸਂਹਤਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀਆਂ, ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਧਨੁਰ੍ਦ੍ਧਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਃ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਜੇਤਾ ਰਾਜੇ ਹੋਏ।
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੌ ਤੁ ਸ੍ਮृਤੌ ਬਾਹੂ ਵ੍ਯਾਮੋ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਗਰੋਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕ ਵਿਅਾਮ ਨੂੰ ਨਿਆਗਰੋਧ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਸਮੋਛ੍ਰਯਪਰੀਣਾਹੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਮਣ੍ਡਲਃ
ਜੋ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਆਗਰੋਧ ਮੰਡਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤੈਤਾਨਿ ਚ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨਾਮ
ਇਹ ਸੱਤ ਰਤਨ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਜੇਤਾ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕੇਤੁਰ੍ਨਿਧਿਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤੈਵ ਪ੍ਰਾਣਹੀਨਾਨਿ ਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਕੇਤੂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਨਿਧੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਐਸਾ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਸ਼੍ਵਃ ਕਲਭਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਸਪ੍ਤ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਘੋੜਾ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਤ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਵਿਧੇਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਾਮ੍
ਚੌਦਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਾਰੇ ਸਮਰਾਟਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ।