ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਤਿਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕਾਲੋ ऽਯਂ ਸਾਧਿਕਂ ਵਿਨਾ
ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਇਹ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਧ ਕੇ, ਘੱਟ ਨਹੀਂ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਕਾਲੋ ऽਯਂ ਯੁਗੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ
ਇਹ ਮਨਵੰਤਰ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਯੁਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਰੇਤਾਸ਼ਿष੍ਟਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਕਲਿਮੇਵ ਚ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਵਾਪਰ ਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ।
ਕ੍ਰਮਾਗਤਂ ਮਯਾ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਨੋਕ੍ਤ ਯੁਗ ਦ੍ਵਯਮ੍
ਇਹ ਦੋ ਯੁਗ, ਜੋ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸੇ।
ਅਤ੍ਰ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਸ੍ਯਾਦੌ ਮਨੁਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਸ਼੍ਚ ਯੇ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਮਨੂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਦਾਰਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਸਂਬਨ੍ਧਮृਗ੍ਯਜੁਃ ਸਾਮਸਂਹਿਤਮ੍
ਪਤਨੀ, ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਯਜ, ਅਤੇ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੀ ਸੰਹਿਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਪਰਂਪਰਾਗਤਂ ਧਰ੍ਮ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਂ ਚਾਚਾਰਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਇਆ ਧਰਮ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਦੇ ਲਕੜਣ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਏ।
ਸਤ੍ਯੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਤਪਸਾ ਚ ਵੈ
ਸਚਾਈ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਹੀ।
ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਾਂ ਮਨੋਸ਼੍ਚੈਵ ਹ੍ਯਾਦ੍ਯੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਤਥਾ
ਪਹਿਲੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੂ ਲਈ ਵੀ।
ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤਾਰਕਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ
ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਤਾਰਕ ਆਦਿ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼ੇष੍ਵਥ ਸਿਦ੍ਧੀਨਾਮਨ੍ਯਾਸਾਂ ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍
ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਧੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੋਇਆ।
ਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਵੈ ਪੁਨਸ੍ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਯਾਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਭਿਸ੍ਤੁ ਤੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਂ ਮਨੁਰ੍ਜਗੌ
ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਿਖਾਏ, ਤੇ ਮਨੂ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਉਚਾਰਿਆ।
ਸਂਰੋਧਾਦਾਯੁषਸ਼੍ਚੈਵ ਵਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰੇषੁ ਵੈ
ਆਯੁ ਦੀ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।
ਅਨਾਦਿਨਿਧਿਨਾ ਦਿਵ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸृष੍ਟਾਃ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਾ
ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਹਨ, ਬਿਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਦੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਰਚੇ।
ਵਿਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਸਮਾਨਾਰ੍ਥਾ ਵੇਦਵਾਦਾ ਯਥਾਯੁਗਮ੍
ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼, ਭਾਵ ਇੱਕੋ ਹੀ, ਪਰ ਹਰ ਯੁਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰਿਚਾਰਯਜ੍ਞਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਜਪਯਜ੍ਞਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ-ਯਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੰਗੇ ਜਪ-ਯਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਰਿਯਾਵਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜਾਵਨ੍ਤਃ ਸਮृਦ੍ਧਾਃ ਸੁਖਿਨਸ੍ਤਥਾ
ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤ, ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਾਲੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵੈਸ਼੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਃ ਸ਼ੁਦ੍ਰਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮਨੁਵ੍ਰਤਾਃ
ਸ਼ੂਦਰ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਭਦੇ ਹਨ।
ਸਂਕਲ੍ਪਿਤੇਨ ਮਨਸਾ ਵਾਚੋਕ੍ਤੇਨ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ
ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਬੋਲੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ,
ਆਯੁਰ੍ਮੇਧਾ ਬਲਂ ਰੂਪਮਾਰੋਗ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਤਾ
ਉਮਰ, ਬੁੱਧੀ, ਤਾਕਤ, ਸੋਹਣਾਪਣ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨਤਾ,
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਂ ਤੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਦਾਕਰੋਤ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ।
ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਰੋਧੇਨ ਮਨੁਂ ਤਾਃ ਪੁਨਰਭ੍ਯਯੁਃ
ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਜੀਵ ਮੁੜ ਮਨੂ ਕੋਲ ਆਏ।
ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸ਼ਤਰੂਪਾਯਾਂ ਪੁਤ੍ਰੌ ਸ ਉਦਪਾਦਯਤ੍
ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਵਿਚ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਰਾਜਾਨ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਦਣ੍ਡਧਾਰਿਣਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਾਜੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨ ਪਾਪਾਸ੍ਤੈਰ੍ਯੇ ਚ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਨਰਾਧਿਪੈਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੁਕਵੇਂ ਪਾਪ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਰਾਜਾ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ,
ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਹੋਇਆ।
ਯਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਦਾ ਹ੍ਯੇਵ ਤੁ ਦੈਵਤੈਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਯਜਨ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੁਜਾ ਚੈਵ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਮਹੌਜਸਾ
ਵਿਸ਼ਵਭੁਜ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਵਿੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ।