ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯੌਂ ਤੌ ਯਦਾ ਤਦ੍ਵਰ੍ਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਸਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰ ਕੁਹੁਮਾਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਕਾਲਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਕੁਹੁ, ਮਾਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਦਵ੍ਯਕਸ਼ਰ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਮੇਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਿਵਸਾਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਚ ਸੂਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ
ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸੂਰਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੌ ਕਾਲੌ ਸਂਗਮਂ ਚੈਵ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਨਿਯਤਂ ਰਵਿਃ
ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਵੀ, ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਮੁਚ੍ਯਮਾਨਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਤਯੋਰ੍ਮਣ੍ਡਲਯੋਸ੍ਤੁ ਵੈ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਗੋਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਤਦृਤੁਮੁਖਂ ਜ੍ਞੇਯਮਮਾ ਵਾਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪਰ੍ਵਣਃ
ਇਹ ਰੁੱਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਂ ਚੰਦ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਮੁਖ ਵਜੋਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਿਵਾ ਹ੍ਯਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਗृਹ੍ਯਤੇ ऽਸੌ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਦਿਨ, ਸੂਰਜ ਹੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਲਾਨਾਮਪਿ ਚੈਤਾਸਾਂ ਵृਦ੍ਧਿਹਾਨ੍ਯਾ ਜਲਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਤੇ ਘਟਾਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤਾਮਥਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਾਵੁਭੌ
ਫਿਰ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਲਵੋਨਮਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਸ੍ਪृਸ਼ਤੇ ਸ਼ਸ਼ੀ
ਦੋ ਲਵਾਂ ਲਈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ।
ਕੁਹੇਤਿ ਕੋਕਿਲੇਨੋਕ੍ਤੋ ਯਃ ਸ ਕਾਲਃ ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ
ਕੋਇਲ ਵਲੋਂ 'ਕਹੁ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਜੋ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿਨੀਵਾਲੀਪ੍ਰਮਾਣਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸ਼ੀਣਸ਼ੇषੋ ਨਿਸ਼ਾਕਰਃ
ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਦਾ ਮਾਪ ਉਹ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਥੋੜਾ ਹਿੱਸਾ ਬਚੇ।
ਅਨੁਮਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚਰਾਕਾਯਾਃ ਸਿਨੀਵਾਲ੍ਯਾਃ ਕੁਹੂਂਵਿਨਾ
ਅਨੁਮਤੀ, ਚਰਾ, ਸਿਨੀਵਾਲੀ — ਪਰ ਕਹੁ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਵ੍ਯਤੀਪਾਤੇ ਸਂਗਤੇ ਪੂਰ੍ਣਿਮਾਨ੍ਤਰੇ
ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ।
ਕਾਲਃ ਕਹੂਸਿਨੀਵਾਲ੍ਯੋਃ ਸਾਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤੁ ਮਧ੍ਯਤਃ
ਕਹੁ ਤੇ ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਵੈ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਪਰ੍ਵਸਂਧਿषੁ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਰਵਾਂ ਦੇ ਸੰਧੀ ਸਮੇਂ।
ਯਸ੍ਮਾਦਾ ਦਾਪ੍ਯਾਯਤੇ ਸੋਮਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਤੁ ਪੂਰ੍ਣਿਮਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਪੰਦਰਵੇਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰਨਿਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਲਾਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਸੋਮੇਨਾਸ੍ਯ ਤੁ षੋਡਸ਼ੀ
ਇਸ ਲਈ, ਪੰਦਰਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸੋਲਵੀਂ ਉਸ ਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾਃ ਸੋਮਪਾਃ ਸੋਮਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਿਤਰ ਦੇਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਸੋਮਾ ਪੀਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੋਮਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਤਃ ਪਿਤॄਨ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਾਸਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਭੁਜਸ੍ਤੁ ਯੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਪਿਤਰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ਰਾਧ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
ਨ ਮृਤਾਨਾਂ ਗਤਿਃ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਨ ਪੁਨਰਾਗਤਿਃ
ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਆ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਅਨੁਦੇਵਪਿਤॄਨੇਤੇ ਪਿਤਰੋ ਲੌਕਿਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਜੋ ਪਿਤਰ ਦੇਵਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕਿਕ ਪਿਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਾਸ੍ਤੇ ਪਿਤਰਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾਸ੍ਤਾਨ੍ਵਾਦਯਨ੍ਤ੍ਯੁਤ
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾਂ ਪਿਤਰ ਹਨ; ਉਹ ਦੇਵਤਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪਿਤਾ ਪਿਤਾਮਹਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਯਃ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਃ
ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਪਰਦਾਦਾ ਵੀ—
ਯੇ ਯਜ੍ਵਾਨੋ ਹਵਿਰ੍ਯਜ੍ਞੇ ਤੇ ਵੈ ਬਰ੍ਹਿषਦਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਜੋ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਰਹਿਸ਼ਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਤੁ ਧਰ੍ਮਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਮृਤਾਃ ਸਾਯੁਜ੍ਯਗਾ ਦ੍ਵਿਜੈਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਮਿਲਾਪ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਤੇ ਤੁ ਨਾਵਸੀਦਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਮਸੁ
ਅੰਤ ਵਿਚ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਡਿੱਗਦੇ ਨਹੀਂ।
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇਨ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਚੈਵ ਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਚ ਸਪ੍ਤਧਾ
ਸ਼ਰਾਧ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਸੱਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ—
ਦੈਵੈਸ੍ਤੈਃ ਪਿਤृਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਜੈਃ ਸੋਮਯਾਜਨੈਃ
ਉਹ ਦੇਵਤਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਸੋਮਾ-ਯਜਨ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲ ਕੇ—
ਤੇषਾਂ ਨਿਵਾਪੇ ਦਤ੍ਤੇ ਤੁ ਤਤ੍ਕੁਲੀਨੈਸ਼੍ਚ ਬਨ੍ਧੁਭਿਃ
ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਭੇਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ—