ਪृਥਿਵੀ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਦ੍ਵੀਪੈਃ ਸਮੁਦ੍ਰੈਃ ਸਹ ਸਪ੍ਤਭਿਃ
ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ,
ਅਨ੍ਤਃਸ੍ਥਸ੍ਯ ਤ੍ਵਿਮੇ ਲੋਕਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍
ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਨ; ਦਰਅਸਲ, ਪੂਰਾ ਜਗਤ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੈ।
ਲੋਕਾਲੋਕਂ ਚ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦਣ੍ਡੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਟਿਤਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਇਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤੇਜੋ ਦਸ਼ਗੁਣੇਨੈਵ ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਵਾਯੁਨਾ ਵृਤਮ੍
ਬਾਹਰਲੀ ਪਾਸੇ ਇਸਨੂੰ ਹਵਾ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਹਵਾ ਨੂੰ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਨੇ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਮਾਵृਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਬਹਿਰ੍ਭੂਤਾਦਿਨਾ ਤਥਾ
ਸਾਰਾ ਆਕਾਸ਼ ਵੀ ਬਾਹਰੋਂ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਭਿਰਾਵਰਣੈਰਣ੍ਡਂ ਸਪ੍ਤਭਿਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੈਰ੍ਵृਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਸੱਤ ਕੁਦਰਤੀ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਚ ਗ੍ਰਸਂਤਸ੍ਚ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਧਾਰਾਧੇਯਭਾਵੇਨ ਵਿਕਾਰਾਸ੍ਤੇ ਵਿਕਾਰਿषੁ
ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਸਰ੍ਗਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਧਿष੍ਠਿਤਸ੍ਤੁ ਸਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਸਿਰਜਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਖੇਤ ਦਾ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਯੁष੍ਮਾਨ੍ਕੀਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ਧਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਾਂਸ਼੍ਚ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯੇਣਾਵਤਿष੍ਠੇਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषੌ ਤਦਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪੁਰਖ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨੁਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾਵਨੁਚਰੌ ਤੇਨ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੌ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਅੱਗੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਪਿੱਛੇ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਵृਦ੍ਧੌ ਸ੍ਥਿਤਿਰਭੂਦ੍ ਧ੍ਰੁਵਂ ਪਦ੍ਮ ਸ਼ਿਖਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਥਿਰਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਮਲ ਦੀ ਨੋਕ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਰਜਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਂ ਤਚ੍ਚ ਬੀਜੇष੍ਵਿਵ ਯਥਾ ਜਲਮ੍
ਰਜੋ ਗੁਣ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਣੇਭ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯਮਾਣੇਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਜ੍ਞੇਯਾ ਹਿ ਸਾਦਰੇ
ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਹਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿष੍ਣੂ ਰਜੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਮੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਸਤਵ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈ, ਰਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਤਮੋ ਰੁਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਜਾਯਤੇ ਚ ਯਤਸ਼੍ਚਤ੍ਰਾ ਲੋਕਸृष੍ਟਿਰ੍ਮਹੋਜਸਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ੍ਥਿਤਿਤ੍ਵੇਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਸਤਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਤ ਏਵ ਤ੍ਰਯੋ ਵੇਦਾ ਏਤ ਏਵ ਤ੍ਰਜੋ ऽਗ੍ਨਯਃ
ਇਹੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹੀ ਵੇਦ ਹਨ; ਇਹੀ ਤਿੰਨ ਹੀ ਅੱਗਾਂ ਹਨ।
ਪਰਸ੍ਪਰੇਣ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਯਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵਿਯੋਗੋ ਨ ਹ੍ਯੇषਾਂ ਨ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਵਿੱਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ।
ਅਦृष੍ਟਾਧਿष੍ਠਿਤਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਾਤ੍
ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਮੋਵ੍ਯਕ੍ਤਮਯਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਜ੍ਞਕਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਤੇਜਸਾਪ੍ਰਤਿਮੋ ਧੀਮਾਨਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸਂਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ
ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨੇਨਾਪ੍ਰਤਿਮੇਨੇਹ ਵੈਰਾਗ੍ਯੇਣ ਚ ਸਪ੍ਤਤਿਃ
ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਵੀ, ਜੋ ਸੱਤੱਰ ਹਨ।
ਵਸ਼ੀਕृਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤ੍ਰੈਗੁਣ੍ਯਾਤ੍ਸਾਪੇਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਭਾਵਤਃ
ਤੀਨ ਗੁਣਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ—
ਸਹਸ੍ਰਮੂਰ੍ਧਾ ਪੁਰੁषਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ऽਵਸ੍ਥਾਃਸ੍ਵਯਂਭੁਵਃ
ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ, ਆਪੋਂ-ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਃ ਪੁਰੁषਤ੍ਵੇ ਚ ਗੁਣਵृਤਂ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਃ
ਪੁਰਖ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਆਪੋਂ-ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤੇ ਸਤੋਗੁਣੀ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਤ੍ਵੇ ਉਦਾਸੀਨਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ऽਵਸ੍ਥਾਃ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਃ
ਪੁਰਖ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਆਪੋਂ-ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ੋ ਰੂਪੇਣ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਪੁਰਖ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।