ਵਿਧਿਨਾ ਨਿਯਮਾਚ੍ਚੈषਾਮृਕ੍ਸ਼ਚਰ੍ਯਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ
ਕਾਇਦੇ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ।
ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਮਾਰ੍ਗਸ੍ਥੋ ਯਦਾ ਪਰ੍ਵਸੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ
ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਉੱਤਰਾਯਣ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪਰਵਿਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਤਦਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯੋ ਨੀਯਾਂ ਵਿਥੀਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਤਦੋਂ ਦੱਖਣਾਯਣ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ, ਉਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰਾਹ ਪਕੜਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਥਾਕਾਲਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਸ੍ਤਮੁਪੈਤਿ ਚ
ਉਹ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਅਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਮਾਰ੍ਗੇ ਨਿਯਮਾਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨ ਚ
ਦੱਖਣ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ।
ਸਮਾਨਕਾਲਾਸ੍ਤਮਯੌ ਵਿषੁਵਤ੍ਸੁ ਸਮੋਦਯੌ
ਵਿਸ਼ੁਵ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਸਤ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਉਗਣਾ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਣਾਮਵਾਸ੍ਯਯੋਰ੍ਜ੍ਞੋਯੌ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨੌ
ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਤੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਤਦਾ ਸਰ੍ਵਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਚ ਸੂਰ੍ਯੋ ऽਧਸ੍ਤਾਤ੍ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੂਰਜ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਸੋਮਾਦੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ
ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਦਾ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਚੰਦ ਦੇ ਉਪਰ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਵਕ੍ਰਸ੍ਤੁ ਭਾਰ੍ਗਵਾਦੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵ ਵਕ੍ਰਾਦੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ
ਵਕਰੀ ਗਤੀ ਸ਼ੁਕਰ ਦੇ ਉਪਰੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਵਕਰੀ ਤੋਂ ਉਪਰ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰਹ ਹੈ।
ऋषੀਣਾਂ ਚਾਪਿ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਧ੍ਰੁਵ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਉਪਰ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਾਰਾਗ੍ਰਹਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਸ੍ਯੁਰੁਪਰਿष੍ਟਾਦ੍ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਤਾਰਿਆਂ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਥਾਨ ਉਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਨਿਤ੍ਯਮृਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਨਿਯਤਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਿਯਤ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਸਮਾਗਮੇ ਚ ਭੇਦੇ ਚ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੁਗਪਤ੍ਪ੍ਰਜਾਃ
ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਅਸਂਕਰੇਣ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਯੋਗਸ੍ਤੁ ਵੈ ਬੁਧੈਃ
ਕੋਈ ਗੜਬੜ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਪਾਨਾਮੁਦਧੀਨਾਂ ਚ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਤ੍ਥੈਵ ਚ
ਦਵੀਪਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਵੀ ਇਹੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਏਤੇष੍ਵੇਵ ਗ੍ਰਹਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇषੁ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਾਖਾਸੁ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਪ੍ਰਥਮੋ ਗ੍ਰਹਃ
ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੀਤਰਸ਼੍ਮਿਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਸੁ ਨਿਸ਼ਾਕਰਃ
ਠੰਡੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਚੰਦ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਰਾਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਰਸ੍ਤਿष੍ਯऋਕ੍ਸ਼ੇ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ
ਤਾਰਿਆਂ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤਿਸ਼ਿਆ ਰਾਸੀ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਫਾਲ੍ਗੁਨੀषੁ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਪੂਰ੍ਵਾਸੁ ਚ ਜਗਦ੍ਗੁਰੁਃ
ਪੂਰਵਾ ਫਾਲਗੁਨੀ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਦਾ ਗੁਰੂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆषਾਢਾਸ੍ਵਿਹ ਪੂਰ੍ਵਾਸੁ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਪੂਰਵਾ ਆਸ਼ਾਢਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸੌਮ੍ਯੋ ਬੁਧੋ ਧਨਿष੍ਠਾਸੁ ਪਞ੍ਚਾਰ੍ਚਿਰੁਦਿਤੋ ਗ੍ਰਹਃ
ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਬੁਧ ਗ੍ਰਹ ਪੰਜ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਆਰ੍ਸ਼੍ਲੇषਾਸੁ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸਰ੍ਵਹਾਰੀ ਮਹਾਗ੍ਰਹਃ
ਆਰਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾ ਗ੍ਰਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਮੋਵੀਰ੍ਯਮਯੋ ਰਾਹੁਃ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਕृष੍ਣਮਣ੍ਡਲਃ
ਰਾਹੂ ਅੰਧਕਾਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਲਾ ਗੋਲ ਹੈ।
ਏਤੇ ਤਾਰਾ ਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾ ਭਾਰ੍ਗਵਾਦਯਃ
ਇਹ ਤਾਰੇ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ, ਭਾਰਗਵ ਆਦਿ ਸਮੇਤ, ਸਮਝਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇਨ ਦੋषੇਣ ਤਤਸ੍ਤਦ੍ਗ੍ਰਹਭਕ੍ਤਿਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ।
ਤਾਰਾਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਤੁ ਕੇਤੂਨਾਮਪਿ ਧੂਮਵਾਨ੍
ਤਾਰਿਆਂ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਪੁੰਜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਧੂੰਮ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਰਵਿष੍ਠਾ ਸ੍ਯਾਦਯਨਾਨਾਂ ਤਥੋਤ੍ਤਰਮ੍
ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਵਿਸ਼ਠਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਤੇ ਅਯਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰायण।
ऋਤੂਨਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਾਸਾਨਾਂ ਮਾਘ ਏਵ ਚ
ਰੁਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਤ, ਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।