ਆਦਿਤ੍ਯਾਤ੍ਤਚ੍ਚ ਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸੋਮਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਰ੍ਵਸੁ
ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੱਕ ਪਰਵਿਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਸਾ ਨੁਦਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੁਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਰਭਾਨੁ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਕਂਭਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਚ੍ਚੈਵ ਯੋਜਨਾਗ੍ਰਾਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ
ਸਹਾਰੇ ਅਤੇ ਗੋਲ ਆਕਾਰਾਂ ਤੋਂ, ਯੋਜਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਮਾਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬृਹਸ੍ਪਤੇਃ ਪਾਦ ਹੀਨੌ ਭੌਮਸੌਰਾਵੁਭੌ ਸ੍ਮृਤੌ
ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨਾਲੋਂ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਘੱਟ, ਭੂਮ ਅਤੇ ਸੂਰ ਦਾ ਆਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਰਾਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਰੂਪਾਣਿ ਵਪੁष੍ਮਨ੍ਤਿ ਚ ਯਾਨਿ ਵੈ
ਜੋ ਰੂਪ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਯੋਗੀਨਿ ਵਿਦ੍ਯਾਦृਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍
ਜੋ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣੇ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤਾਰੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ਼ਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਦ੍ਵੇ ਚੈਵ ਯੋਜਨੇ
ਪੰਜ ਸੌ, ਚਾਰ, ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਦੋ ਯੋਜਨ ਹਨ।
ਯੋਜਨਾਦ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਤੇਭ੍ਯੋ ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਯੋਜਨ ਤੋਂ ਅੱਧ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਘੱਟ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਸੌਰੋਙ੍ਗਿਰਾਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਰਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞੇਯਾ ਮਨ੍ਦਵਿਚਾਰਿਣਃ
ਭੂਮ, ਸੂਰ ਅਤੇ ਵਕਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਹੌਲੀ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੂਰ੍ਯਸੋਮੌ ਬੁਧਸ਼੍ਚੈਵ ਭਾਰ੍ਗਵਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਾਃ
ਸੂਰਜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਬੁਧ ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ ਤੇਜ਼ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਵਿਧਿਨਾ ਨਿਯਮਾਚ੍ਚੈषਾਮृਕ੍ਸ਼ਚਰ੍ਯਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ
ਕਾਇਦੇ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ।
ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਮਾਰ੍ਗਸ੍ਥੋ ਯਦਾ ਪਰ੍ਵਸੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ
ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਉੱਤਰਾਯਣ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪਰਵਿਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਤਦਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯੋ ਨੀਯਾਂ ਵਿਥੀਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਤਦੋਂ ਦੱਖਣਾਯਣ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ, ਉਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰਾਹ ਪਕੜਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਥਾਕਾਲਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਸ੍ਤਮੁਪੈਤਿ ਚ
ਉਹ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਅਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਮਾਰ੍ਗੇ ਨਿਯਮਾਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨ ਚ
ਦੱਖਣ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ।
ਸਮਾਨਕਾਲਾਸ੍ਤਮਯੌ ਵਿषੁਵਤ੍ਸੁ ਸਮੋਦਯੌ
ਵਿਸ਼ੁਵ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਸਤ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਉਗਣਾ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਣਾਮਵਾਸ੍ਯਯੋਰ੍ਜ੍ਞੋਯੌ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨੌ
ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਤੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਤਦਾ ਸਰ੍ਵਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਚ ਸੂਰ੍ਯੋ ऽਧਸ੍ਤਾਤ੍ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੂਰਜ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਸੋਮਾਦੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ
ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਦਾ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਚੰਦ ਦੇ ਉਪਰ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਵਕ੍ਰਸ੍ਤੁ ਭਾਰ੍ਗਵਾਦੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵ ਵਕ੍ਰਾਦੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ
ਵਕਰੀ ਗਤੀ ਸ਼ੁਕਰ ਦੇ ਉਪਰੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਵਕਰੀ ਤੋਂ ਉਪਰ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰਹ ਹੈ।
ऋषੀਣਾਂ ਚਾਪਿ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਧ੍ਰੁਵ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਉਪਰ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਾਰਾਗ੍ਰਹਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਸ੍ਯੁਰੁਪਰਿष੍ਟਾਦ੍ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਤਾਰਿਆਂ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਥਾਨ ਉਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਨਿਤ੍ਯਮृਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਨਿਯਤਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਿਯਤ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਸਮਾਗਮੇ ਚ ਭੇਦੇ ਚ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੁਗਪਤ੍ਪ੍ਰਜਾਃ
ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਅਸਂਕਰੇਣ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਯੋਗਸ੍ਤੁ ਵੈ ਬੁਧੈਃ
ਕੋਈ ਗੜਬੜ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਪਾਨਾਮੁਦਧੀਨਾਂ ਚ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਤ੍ਥੈਵ ਚ
ਦਵੀਪਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਵੀ ਇਹੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਏਤੇष੍ਵੇਵ ਗ੍ਰਹਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇषੁ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਾਖਾਸੁ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਪ੍ਰਥਮੋ ਗ੍ਰਹਃ
ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੀਤਰਸ਼੍ਮਿਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਸੁ ਨਿਸ਼ਾਕਰਃ
ਠੰਡੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਚੰਦ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਰਾਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਰਸ੍ਤਿष੍ਯऋਕ੍ਸ਼ੇ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ
ਤਾਰਿਆਂ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤਿਸ਼ਿਆ ਰਾਸੀ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।