ਇਤਿ ਵਰ੍ਣਾਃ ਸਮਾ ਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਰ੍ਤੁਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੰਗ ਜੋ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸੂਰ੍ਯੋ ऽਮਰੇष੍ਵਪ੍ਯਮृਤਂ ਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਰਿषੁ ਨ ਯਚ੍ਛਤਿ
ਸੂਰਜ ਅਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਿੰਨ ਤਰਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਭਿਦ੍ਯਤੇ ऋਤੁਮਾਸਾਦ੍ਯ ਜਲਸ਼ੀਤੋष੍ਣਨਿਸ੍ਰਵਮ੍
ਮੌਸਮ ਆਉਣ ਤੇ ਇਹ ਪਾਣੀ, ਠੰਡ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਵਹਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਸੋਮਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਯੋਨਿਰੇਵ ਚ
ਨਕਸ਼ਤਰ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਨੀਂਹ ਅਤੇ ਜਣਨੀ ਹੈ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਧਿਪਤਿਃ ਸੋਮੋ ਗ੍ਰਹ ਰਾਜੋ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸੋਮ ਹਨ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੂਰਜ ਹੈ।
ਪਠ੍ਯਤੇ ਚਾਗ੍ਨਿਰਾਦਿਤ੍ਯ ਉਦਕਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚੰਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਰਸੇਨਾਪਤਿਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਪਠ੍ਯਤੇ ऽਙ੍ਗਾਰਕੋ ਗ੍ਰਹਃ
ਸਕੰਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਹੈ, ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਰੁਦ੍ਰੋ ਵੈਵਸ੍ਵਤਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਮੋ ਲੋਕਪ੍ਰਭੁਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਵੈਵਸਵਤ ਯਮ ਹਨ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ।
ਦੇਵਾਸੁਰਗੁਰੂ ਦ੍ਵੌ ਤੁ ਭਾਨੁਮਨ੍ਤੌ ਮਹਾ ਗ੍ਰਹੌ
ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਗੁਰੂ, ਦੋ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰਹ, ਦੋਵੇਂ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ।
ਆਦਿਤ੍ਯਮੂਲਮਖਿਲਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਰੁਦ੍ਰੋਪੇਨ੍ਦ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਚਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵੌਕਸਾਮ੍
ਰੁਦ੍ਰ, ਉਪੇਂਦਰ, ਇੰਦਰ, ਚੰਦ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ—
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇਸ਼ੋ ਮਹਾਦੇਵਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ—
ਤਤਃ ਸਂਜਾਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਚੈਵ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ
ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਗਜ੍ਜ੍ਞੇਯੋ ਗ੍ਰਹੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਦੀਪ੍ਤਿਮਾਨ੍ਸੁਪ੍ਰਭੋ ਰਵਿਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਣਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾ ਦਿਵਸਾ ਨਿਸ਼ਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਪਲ, ਮੁਹੂਰਤ, ਦਿਨ, ਰਾਤ, ਪੱਖ—ਇਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ—
ਤਦਾਦਿਤ੍ਯਾਦृਤੇ ਹ੍ਯੇषਾ ਕਾਲਂਸਖ੍ਯਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ऋਤੂਨਾਮਵਿਭਾਗਾਚ੍ਚ ਪੁष੍ਪਮੂਲਫਲਂ ਕੁਤਃ
ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਫੁੱਲ, ਜੜ, ਜਾਂ ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਅਭਾਵੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਣਾਂ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਦਿਵਿ ਚੈਹ ਚ
ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਸ ਏष ਕਾਲਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਉਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਉਹੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਉਹੀ ਬਾਰਹ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ।
ਸ ਏष ਤੇਚਸਾਂ ਰਾਸ਼ਿਸ੍ਤਮੋ ਘ੍ਰਨ੍ਸਾਰ੍ਵਲੌਕਿਕਮ੍
ਉਹੀ ਤੇਜ ਦਾ ਢੇਰ ਹੈ, ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਹੈ।
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਪਯਤ੍ਯੇष ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਉਹ ਪਾਸੇ, ਉਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਹਰ ਥਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਪ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚੈਵ ਤਮੋ ਨਾਸ਼ਯਤੇ ਸਮਮ੍
ਉਹ ਪਾਸੇ, ਉਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਹਨੇਰਾ ਸਮਾਂਵਾਂ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯੋ ਗੋਭਿਰ੍ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਮਾਦੀਪਯਤਿ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੋਂ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਪੁਨਃ ਸਪ੍ਤ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਗ੍ਰਹਯੋ ਨਯਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਕਿਰਨਾਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰਵਾਃ ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਃ ਸਂਪਦ੍ਵਸੁਰਤਃ ਪਰਃ
ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਵਸ਼ਰਵਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਨਵਾਨ ਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਸੁषੁਮ੍ਣਃ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸ਼ੀਣ ਸ਼ਸ਼ਿਨਮੇਧਯੇਤ੍
ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦ ਦੀ ਘਟਣ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ।
ਹਰਿ ਕੇਸ਼ਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ਯ ऋਕ੍ਸ਼ਯੋਨਿਃ ਸ ਕੀਤ੍ਯਤੇ
ਹਰੀਕੇਸ਼ਾ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰਵਾਸ੍ਤੁ ਯਃ ਪਸ਼੍ਚਚ੍ਛੁਕ੍ਰਯੋਨਿਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਬੁਧੈਃ
ਵਿਸ਼ਵਸ਼ਰਵਾ ਪਿੱਛੇ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਕਰ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
षष੍ਠਸ੍ਤ੍ਵਰ੍ਵ੍ਵਾਵਸੂ ਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ਯੋਨਿਸ੍ਤੁ ਸ ਬृਹਸ੍ਪਤੇਃ
ਛੇਵੀਂ ਕਿਰਨ, ਅਰਵਾਵਸੁ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਗ੍ਰਹਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਤਾਰਕਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹ, ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਤਾਰੇ ਬਣਦੇ ਹਨ।