ਦੇਵਤਾਨਾਮृषੀਣਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਪਾਪਪ੍ਰਮੋਚਨਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਛੁਟਕਾਰਾ।
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਨੁਕ੍ਰਮਮ੍
ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵੇ ਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਹਾਂਗਾ।
ਕਥ੍ਯਮਾਨਾਂ ਮਯਾ ਚਿਤ੍ਰਾਂ ਬਹ੍ਵਰ੍ਥਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸਂਮਤਾਮ੍
ਮੈਂ ਇਹ ਅਜੀਬ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ, ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਸ੍ਵਵਂਸ਼ਂ ਧਾਰਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ
ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਮਾਨਂ ਨਿਬੋਧਾਰ੍ਥਂ ਪੂਰ੍ਵੇषਾਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਮ੍
ਜੋ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝ, ਇਹ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਸ੍ਥਿਰਕੀਰ੍ਤੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਪੱਕੀ ਤੇ ਕਰਮ ਚੰਗੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮੈ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਾਯ ਪੁਰੁषਾਯੇਸ਼੍ਵਰਾਯ ਚ
ਉਸ ਹੀਰਾṇਯਗਰਭ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਲੋਕਤਨ੍ਤ੍ਰਾਯ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵੇ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ।
ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਮਾਣਂ षਦ੍ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਪੁਰੁषਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਚ ਯਤ੍
ਜੋ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਬਤ, ਛੇ ਮਤਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਤੇ ਪੁਰਖ ਵਲੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਯਤ੍ਤਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਕਾਇਮ, ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਗਨ੍ਧਰੂਪਰਸੈਰ੍ਹੀਨਂ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸੁਗੰਧ, ਨਾ ਰੂਪ, ਨਾ ਸਵਾਦ, ਨਾ ਧੁਨੀ ਤੇ ਨਾ ਛੂਹ ਹੈ।
ਵਿਗ੍ਰਹਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਭਵਤ੍ਕਿਲ
ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਣ ਗਿਆ।
ਅਸਾਂਪ੍ਰਤਿਕਮਜ੍ਞੇਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਤ੍ਸਦਸਤ੍ਪਰਮ੍
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜਾਣਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਆਮ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਉਪਰਲਾ ਹੈ।
ਗੁਣਸਾਮ੍ਯੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਵਿਭਾਤਂ ਤਮੋਮਯਮ੍
ਜਦ ਗੁਣ ਇਕਸਾਰ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਮਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਗੁਣਭਾਵਾਦ੍ਭਾਸਮਾਨੇ ਮਹਾਤਤ੍ਤ੍ਵ ਬਭੂਵ ਹ
ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਪਰਗਟ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਮਹੱਤੱਤਵ ਜਨਮ ਲਿਆ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਦ੍ਰੇਕੋ ਮਹਾਨਗ੍ਰੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਧ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।
ਨਿਙ੍ਗਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਧਿष੍ਟਿਤਂ ਮਹਤ੍
ਉਹ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਅਪਰਗਟ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਾਣਨਹਾਰ ਮਹੱਤੱਤਵ ਵਿਆਪਕ ਸੀ।
ਮਹਾਸृष੍ਟਿਂ ਚ ਕੁਰੁਤੇ ਵੀਤਮਾਨਃ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ਯਾ
ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਮਨੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਖ੍ਯਾਤਿਰੀਸ਼੍ਵਰਾਤ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਮਨ ਮਹੱਤੱਤਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤਾਕਤ ਵਾਂਗ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨੁਤੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚੇष੍ਟਫਲੋ ਵਿਭੁਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਉਹੀ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਸਂਗ੍ਰਹੇ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹਾਂਸ਼੍ਚ ਪਰਿਮਾਣਤਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੈ,
ਵਿਭਕ੍ਤਿਮਾਨਂ ਮਨੁਤੇ ਵਿਭਾਗਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ऽਪਿ ਵਾ
ਇਹ ਵੰਡ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈ।
ਬृਹਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਵृਂਹਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਭਾਵਾਨਾਮਖਿਲਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍
ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ, ਫੈਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ,
ਆਪੂਰਯਤਿ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਦੇਹਾਨਨੁਗ੍ਰਹੈਃ
ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,
ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਕਾਰ੍ਯਕਰਣਂ ਸਂਸਿਦ੍ਧਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਰਾ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦਾ ਕੰਮ ਤੇ ਸਾਧਨ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
ਸ ਵੈ ਸ਼ਰੀਰੀ ਪ੍ਰਥਮਃ ਪੁਰਾ ਪੁਰੁष ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਸ ਭੂਤਾਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਗ੍ਰੇ ਸਮਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਾਮ੍
ਉਹ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਬ੍ਰਹਮਣ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗੇ ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗੇ ਚ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਂਸਿਤਃ
ਸਿਰਜਣ ਤੇ ਲੈਣ ਵਿੱਚ, ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਾਣਨਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭਜਨ੍ਤੇ ਚ ਪੁਨਰ੍ਦੇਹਾਂਸ੍ਤੇ ਸਮਾਹਾਰਸਂਧਿਸੁ
ਤੇ ਫੇਰ, ਚੱਕਰਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਸਮੇਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰੀਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਗਰ੍ਤੋਦਕਂ ਸਬੁਦਾਸ੍ਤੁ ਹਰੇਯੁਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਞ੍ਚਤਾਃ
ਸਿਆਣੇ ਜਾਣ ਲੈਣ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਖੱਡ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।