ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਨੇ ਨਿਤ੍ਯਮਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯਪਃ
ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਡੁੱਬਦੇ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਗ੍ਨਿਵਿਮਿਸ਼੍ਰੋ ऽਸੌ ਦਿਵ੍ਯਃ ਸ਼ੁਚਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਕਾਸ਼ੀ ਅੱਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਦਤ੍ਤੇ ਸ ਤੁ ਨਾਡੀਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸਮਨ੍ਤਤਃ
ਉਹ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਵਰਾ ਜਙ੍ਗਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯਾਸ਼੍ਚ ਕੁਲ੍ਯਾਦਿਕਾ ਅਪਃ
ਜੋ ਥਾਂ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਦੀਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ,
ਤਾਸਾਂ ਚਤੁਃਸ਼ਤਾ ਨਾਡ੍ਯੋ ਵਰ੍षਨ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਰ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਸੌ ਨਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਮृਤਾ ਨਾਮਤਃ ਸਰ੍ਵਾ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਵृष੍ਟਿਸਰ੍ਜਨਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ, ਜੋ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦृਸ਼੍ਯਾ ਮੇਘਾਸ਼੍ਚ ਯਾਮ੍ਯਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਦਿਨ੍ਯੋ ਹਿਮਸਰ੍ਜਨਾਃ
ਉਥੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ, ਦੱਖਣੀ ਬੱਦਲ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਹਨ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਸ਼੍ਚ ਕੁਹਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਗਾਵੋ ਵਿਸ਼੍ਵਭृਤਸ੍ਤਥਾ
ਉਥੇ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਭ੍ਰਮਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵੀ ਹਨ, ਗਾਂਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ।
ਸਮਂ ਵਿਭਜ੍ਯ ਨਾਡੀਸ੍ਤੁ ਮਨੁष੍ਟਪਿਤृਦੇਵਤਾਃ
ਉਹ ਨਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਪੂਰਵਜਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
ਅਮृਤੇਨ ਸੁਰਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਂਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤਰ੍ਪਯਤ੍ਯਸੌ
ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਰ੍षਾਸ੍ਵਥੋ ਸ਼ਰਦਿ ਵੈ ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍षਤਿ
ਵਰਖਾ ਦੇ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਾਰ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਧਾਤਾ ਭਗਃ ਪੂषਾ ਮਿਤ੍ਰੋ ऽਥ ਵਰੁਣੋਰ੍ऽਯਮਾ
ਇੰਦਰ, ਧਾਤਾ, ਭਗਾ, ਪੂਸ਼ਾ, ਮਿਤ੍ਰ, ਫਿਰ ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਯਮ—
ਮਾਘਮਾਸੇ ਤੁ ਵਰੁਣਃ ਪੂषਾ ਚੈਵ ਤੁ ਫਲਾਲ੍ਗੁਨੇ
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ, ਅਤੇ ਫਲਗੁਨ ਵਿੱਚ ਪੂਸ਼ਾ।
ਜ੍ਯੇष੍ਠਮਾਸੇ ਭਵੇਦਿਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾषਾਢੇ ਸਵਿਤਾ ਰਵਿਃ
ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ, ਅਤੇ ਆਢ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਵਿਤਾ ਰਵੀ।
ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ऽਸ਼੍ਵਯੁਜੇ ਮਾਸਿ ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਚ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਰਵਿਃ
ਅਸ਼ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪਰਜਨਯ, ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਤਵਸ਼ਟਾ ਰਵੀ।
ਪਞ੍ਚਰਸ਼੍ਮਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰੁਣਸ੍ਯਾਰ੍ਕਕਰ੍ਮਣਿ
ਵਰੁਣ ਦੇ ਕੋਲ ਸੂਰਜ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਹਨ।
ਧਾਤਾष੍ਟਭਿਃ ਸਹਸ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਨਵਭਿਸ੍ਤੁ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਃ
ਧਾਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਕੋਲ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤਭਿਸ੍ਤਪਤੇ ਸਿਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਚੈਵਾष੍ਟਭਿਸ੍ਤਪੇਤ੍
ਸਿਤ੍ਰਾ ਸੱਤ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਵਸ਼ਟਾ ਵੀ ਅੱਠ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
षਡ੍ਭੀ ਰਸ਼੍ਮਿਸਹਸ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਵਿषਣੁਸ੍ਤਪਤਿ ਮੇਦਿਨੀਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੁ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਸ੍ਤੁ ਵਰ੍षਾਸੁ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਸ਼ਰਦਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਵਰਖਾ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਭਾਸਕਰ ਪੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਵਰ੍ਣਾਃ ਸਮਾ ਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਰ੍ਤੁਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੰਗ ਜੋ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸੂਰ੍ਯੋ ऽਮਰੇष੍ਵਪ੍ਯਮृਤਂ ਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਰਿषੁ ਨ ਯਚ੍ਛਤਿ
ਸੂਰਜ ਅਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਿੰਨ ਤਰਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਭਿਦ੍ਯਤੇ ऋਤੁਮਾਸਾਦ੍ਯ ਜਲਸ਼ੀਤੋष੍ਣਨਿਸ੍ਰਵਮ੍
ਮੌਸਮ ਆਉਣ ਤੇ ਇਹ ਪਾਣੀ, ਠੰਡ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਵਹਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਸੋਮਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਯੋਨਿਰੇਵ ਚ
ਨਕਸ਼ਤਰ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਨੀਂਹ ਅਤੇ ਜਣਨੀ ਹੈ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਧਿਪਤਿਃ ਸੋਮੋ ਗ੍ਰਹ ਰਾਜੋ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸੋਮ ਹਨ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੂਰਜ ਹੈ।
ਪਠ੍ਯਤੇ ਚਾਗ੍ਨਿਰਾਦਿਤ੍ਯ ਉਦਕਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚੰਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਰਸੇਨਾਪਤਿਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਪਠ੍ਯਤੇ ऽਙ੍ਗਾਰਕੋ ਗ੍ਰਹਃ
ਸਕੰਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਹੈ, ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਰੁਦ੍ਰੋ ਵੈਵਸ੍ਵਤਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਮੋ ਲੋਕਪ੍ਰਭੁਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਵੈਵਸਵਤ ਯਮ ਹਨ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ।
ਦੇਵਾਸੁਰਗੁਰੂ ਦ੍ਵੌ ਤੁ ਭਾਨੁਮਨ੍ਤੌ ਮਹਾ ਗ੍ਰਹੌ
ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਗੁਰੂ, ਦੋ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰਹ, ਦੋਵੇਂ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ।
ਆਦਿਤ੍ਯਮੂਲਮਖਿਲਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।